Truyền thống riêng của một cặp đôi hay một nhóm bạn là những việc nhỏ được lặp lại đều đặn và chỉ những người trong cuộc hiểu hết ý nghĩa: ly cà phê sáng Chủ nhật ở cùng một quán, chuyến đi chung mỗi năm một lần, món ăn luôn gọi khi gặp lại nhau. Muốn tạo ra một truyền thống, hãy chọn việc đủ nhỏ để lặp lại, gắn cho nó một chi tiết riêng, rồi kiên trì đủ lâu. Muốn giữ nó lâu, phải cho phép nó thay đổi theo hoàn cảnh của từng người.
"Nghi thức kết nối" là gì
Nhà trị liệu gia đình William Doherty (Đại học Minnesota) dùng cụm từ nghi thức kết nối (rituals of connection) trong cuốn The Intentional Family (1997) để chỉ những tương tác lặp lại, có chủ ý, mang ý nghĩa với những người tham gia. Ông cho rằng các gia đình và cặp đôi hiện đại dễ bị cuốn vào lịch làm việc, lịch học, màn hình, và nếu không chủ động tạo ra những khoảnh khắc chung, mối quan hệ sẽ dần trôi theo "dòng chảy" của cuộc sống bận rộn.
John Gottman và Nan Silver, trong cuốn The Seven Principles for Making Marriage Work (1999), cũng xếp nghi thức kết nối vào nguyên tắc "tạo ra ý nghĩa chung": cách hai người chào nhau buổi sáng, cách đón nhau khi về nhà, cách ăn tối, đều có thể trở thành những nghi thức nhỏ làm nên văn hoá riêng của một cặp đôi.
Một nghiên cứu thú vị: nghi thức làm trải nghiệm ngon hơn
Năm 2013, Kathleen Vohs, Yajin Wang, Francesca Gino và Michael Norton đăng trên tạp chí Psychological Science loạt thí nghiệm nhỏ: một nhóm người tham gia được hướng dẫn làm một chuỗi động tác trước khi ăn sô-cô-la (bẻ đôi thanh kẹo, mở một nửa giấy gói, ăn, rồi mở nửa còn lại), nhóm kia ăn bình thường. Nhóm có "nghi thức" đánh giá sô-cô-la ngon hơn và sẵn lòng trả nhiều tiền hơn cho nó.
Các tác giả cho rằng nghi thức làm người ta chú tâm hơn vào trải nghiệm. Đây là thí nghiệm với đồ ăn, không phải với mối quan hệ, nên không nên suy rộng quá. Nhưng nó gợi một ý đơn giản: cùng một ly cà phê, uống theo một cách quen thuộc với người thân, có thể đọng lại nhiều hơn uống vội.
Truyền thống của hai người: ý tưởng theo nhịp thời gian
| Nhịp | Ý tưởng |
|---|---|
| Hằng ngày | Mười phút trà buổi tối, kể cho nhau một điều tốt trong ngày; một câu chào riêng khi ra khỏi nhà |
| Hằng tuần | Sáng Chủ nhật đi chợ cùng nhau rồi nấu một món mới; một tối đi bộ quanh hồ |
| Hằng tháng | Một buổi "xem lại tháng": điều vui, điều mệt, điều muốn làm tháng sau |
| Theo mùa | Mùa hoa sữa đi một vòng phố; đầu mùa mưa nấu một nồi lẩu; mùa thu gói cốm |
| Hằng năm | Quay lại nơi hai người lần đầu đi chơi xa; mỗi năm cùng đến một tỉnh mới |
Không cần làm hết. Một hai truyền thống được giữ thật lâu có giá trị hơn mười cái bỏ dở.
Truyền thống của nhóm bạn
Nhóm bạn không có mái nhà chung như gia đình, nên truyền thống lại càng quan trọng: nó là "địa chỉ" để cả nhóm biết sẽ gặp nhau ở đâu, khi nào. Một số kiểu truyền thống nhóm bạn hay giữ được lâu:
- Ngày cố định trong năm: mùng Bốn Tết cả nhóm gặp nhau, hoặc một ngày đầu hè. Ngày cố định giúp khỏi phải bàn lại mỗi năm.
- Chuyến đi luân phiên chủ nhà: mỗi năm một người chọn điểm đến và lo kế hoạch, cả nhóm theo.
- Bữa cơm luân phiên tại nhà: mỗi tháng nhà một người, chủ nhà nấu món chính, khách mang món phụ.
- Món ăn, bài hát, câu chuyện "của nhóm": cái quán vỉa hè nơi cả nhóm hay ngồi hồi sinh viên, bài hát luôn hát khi gặp lại.
- Kho ảnh chung: một thư mục chung, mỗi lần gặp có một tấm ảnh cả nhóm ở cùng tư thế.
Giữ truyền thống khi nhóm thay đổi
Nhóm bạn đổi theo đời: người lấy vợ lấy chồng, người có con, người đi xa. Truyền thống bền là truyền thống biết co giãn:
- Cho phép mang theo vợ, chồng, con; hoặc thống nhất rõ dịp nào chỉ có nhóm, dịp nào cả gia đình.
- Người ở xa tham gia qua cuộc gọi video trong một phần của buổi gặp.
- Không trách người vắng mặt một năm; giữ chỗ để họ quay lại.
- Khi một truyền thống không còn hợp, thay bằng cái khác thay vì cố giữ cho có.
Khi hai người đến từ hai nếp nhà khác nhau
Mỗi người bước vào một mối quan hệ đều mang theo nếp nhà mình: nhà này ăn sáng mùng Một bằng bánh chưng, nhà kia bằng xôi gấc; nhà này đón giao thừa ngoài sân, nhà kia ngồi trong nhà xem truyền hình. Khi hai người về chung một mái nhà, những nếp ấy có thể va nhau, thường ở những chuyện rất nhỏ mà cả hai không ngờ lại quan trọng với mình đến vậy.
Vài cách giúp hai nếp nhà hoà vào nhau:
- Kể cho nhau nghe mình lớn lên với những nghi thức nào và điều gì làm nó ý nghĩa. Người kia thường dễ chấp nhận hơn khi hiểu câu chuyện phía sau.
- Giữ một ít của mỗi bên: sáng mùng Một có cả bánh chưng lẫn xôi gấc.
- Luân phiên những dịp không thể làm cả hai cùng lúc.
- Tạo ra một cái mới chỉ của hai người, không thuộc nhà ai. Truyền thống mới ấy là dấu hiệu rõ nhất rằng đây là gia đình của chính hai người.
Năm bước tạo một truyền thống mới
- Chọn việc nhỏ, rẻ, dễ lặp lại. Truyền thống tốn kém hay phức tạp thường không sống quá vài năm.
- Gắn một chi tiết riêng: một địa điểm, một món, một câu nói. Chi tiết riêng biến hoạt động thường thành "của mình".
- Đặt tên cho nó. "Bữa sáng Chủ nhật", "chuyến đi tháng Năm". Có tên thì dễ nhắc, dễ nhớ.
- Lặp lại đủ lâu. Lần đầu là một sự kiện, lần thứ ba bắt đầu là truyền thống.
- Ghi lại. Một tấm ảnh, một dòng trong sổ, để vài năm sau nhìn lại thấy cả chuỗi.
Những điều nên tránh
- Biến truyền thống thành nghĩa vụ: ép người đang mệt, đang có chuyện phải có mặt.
- Để một người gánh hết phần chuẩn bị trong khi người khác chỉ đến.
- Truyền thống loại người mới: bạn đời của một thành viên không bao giờ được mời, hay mọi câu chuyện đều là chuyện cũ người mới không hiểu.
- Chạy theo hình thức: quá chú trọng chụp ảnh đăng mạng mà quên trò chuyện với nhau.
Góc nhìn hôm nay
Thử hỏi người bạn đời hoặc nhóm bạn thân một câu: "Việc gì mình làm cùng nhau mà muốn làm mãi?" Có thể câu trả lời đã sẵn đó, chỉ cần gọi tên và hẹn lần sau. Ai muốn đọc thêm có thể tìm The Intentional Family của William Doherty, sách viết dễ hiểu với nhiều ví dụ về các nghi thức nhỏ trong gia đình và cặp đôi.
Câu hỏi thường gặp
Nghi thức kết nối là gì?
Là những tương tác lặp lại, có chủ ý và mang ý nghĩa với những người tham gia, như cách chào nhau buổi sáng hay buổi đi dạo cuối tuần. Khái niệm được nhà trị liệu William Doherty phổ biến trong cuốn The Intentional Family (1997).
Cặp đôi nên có truyền thống gì?
Không có danh sách chuẩn; truyền thống tốt là việc nhỏ, dễ lặp lại và có chi tiết riêng của hai người. Có thể là trà buổi tối, đi chợ sáng Chủ nhật hay mỗi năm cùng đi một nơi mới.
Làm sao giữ truyền thống nhóm bạn khi ai cũng bận?
Chọn ngày cố định trong năm để khỏi phải bàn lại, luân phiên người lo kế hoạch và cho phép linh động như mang theo gia đình hay tham gia qua video. Không trách người vắng mặt để họ dễ quay lại.
Nghi thức có làm trải nghiệm tốt hơn không?
Một nghiên cứu năm 2013 của Vohs và cộng sự cho thấy người làm một chuỗi động tác trước khi ăn sô-cô-la thấy nó ngon hơn. Các tác giả cho rằng nghi thức làm người ta chú tâm hơn; đây là thí nghiệm nhỏ nên chỉ nên xem như gợi ý.
