Leo núi nhẹ cả nhà nghĩa là chọn một cung đường ngắn, dốc vừa, có lối mòn rõ, đi về trong nửa ngày, để trẻ nhỏ và ông bà cùng đi được. Nguyên tắc chính: nhịp đi theo người chậm nhất, quay đầu trước khi ai đó kiệt sức, và luôn tính đến thời tiết. Một ngọn đồi vài trăm mét mà cả nhà lên tới đỉnh trong tiếng cười đáng nhớ hơn một đỉnh cao mà nửa nhà phải bỏ cuộc.
Vì sao đi bộ lên núi lại hợp cho cả nhà
Leo núi nhẹ có cái khó vừa phải: đủ để cả nhà phải động viên nhau, không đủ để nguy hiểm nếu chuẩn bị tốt. Nhóm của Brock Bastian (2014) từng gợi ý rằng những trải nghiệm cùng chịu vất vả giúp nhóm người thấy gắn kết hơn. Trên đường dốc, người lớn đợi trẻ, trẻ chìa tay kéo bà, anh chị cõng em đoạn cuối. Những hình ảnh ấy khó có trong phòng khách.
Đi bộ cạnh nhau còn là kiểu trò chuyện "vai kề vai": không phải nhìn thẳng vào mắt nhau, nhịp chân đều, cảnh vật thay đổi. Nhiều cuộc nói chuyện thật lòng giữa bố mẹ và con tuổi mới lớn bắt đầu trên những con dốc như thế.
Thế nào là cung đường "vừa sức"
Không có con số chuẩn cho mọi gia đình, nhưng có mấy tiêu chí để lọc:
| Tiêu chí | Nên chọn | Nên tránh |
|---|---|---|
| Thời gian | Đi về trong 2–5 tiếng kể cả nghỉ | Cung đường cả ngày, phải ngủ lại |
| Lối đi | Có bậc thang, lối mòn rõ, nhiều người qua lại | Đường mòn hoang, phải tự tìm hướng |
| Độ dốc | Dốc có chỗ nghỉ, có đoạn bằng xen kẽ | Vách đá phải bám tay, dây thừng |
| Đường lui | Có điểm quay đầu giữa chừng, có cáp treo hoặc đường xe gần | Chỉ có một lối, không có đường tắt xuống |
| Dịch vụ | Có nước uống, nhà vệ sinh, người trông coi | Hoàn toàn không có ai |
| Sóng điện thoại | Có sóng phần lớn quãng đường | Vùng mất sóng dài |
Ước lượng theo người chậm nhất
Người lớn khoẻ đi đường dốc nhanh gấp đôi, gấp ba một bé 5 tuổi hay một người ông 75 tuổi. Lấy thời gian hướng dẫn ghi cho người lớn rồi cộng thêm khá nhiều, cộng thêm thời gian nghỉ, chụp ảnh, ăn uống. Tính giờ xuất phát sao cho xuống núi trước khi trời tối ít nhất một tiếng.
Gợi ý vài kiểu điểm đến ở Việt Nam
Thông tin đường đi, giờ mở cửa, quy định của từng khu thay đổi theo thời gian; nên tra trang chính thức hoặc hỏi người địa phương trước khi đi. Một số kiểu điểm đến hay được các gia đình chọn:
- Núi có bậc thang và chùa, đền trên đỉnh: nhiều ngọn núi thấp ở đồng bằng và miền Nam có lối bậc đá lên chùa, có chỗ nghỉ, quán nước dọc đường. Núi Bà Đen (Tây Ninh), cao gần một nghìn mét và được gọi là "nóc nhà Nam Bộ", có cả lối bộ lẫn cáp treo; cả nhà có thể đi bộ một đoạn rồi đi cáp, hoặc ngược lại.
- Đồi núi quanh các thành phố lớn: vùng Sóc Sơn và Ba Vì (Hà Nội), bán đảo Sơn Trà (Đà Nẵng) có nhiều lối đi bộ, có đoạn vừa sức gia đình.
- Đồi trong thị trấn vùng cao: như núi Hàm Rồng ở Sa Pa (Lào Cai), có lối đi lát đá giữa vườn hoa, hợp người lần đầu đi núi.
- Núi có cáp treo: cho phép chia đoàn, người khoẻ đi bộ, ông bà và em nhỏ đi cáp, gặp nhau ở điểm hẹn.
Các đỉnh cao, cung đường trekking nhiều ngày như Fansipan đi bộ, Lảo Thẩn, Tà Xùa không thuộc nhóm "leo núi nhẹ cả nhà" và cần người dẫn đường có kinh nghiệm.
Chuẩn bị: đồ đạc và phân vai
Danh sách mang theo
- Nước uống đủ cho cả nhà (vùng nóng cần nhiều hơn bình thường), đồ ăn nhẹ dễ cầm: chuối, bánh, hạt.
- Giày đế bám đã đi quen, không đi giày mới hôm leo núi. Tất dày.
- Áo mưa mỏng, mũ, kem chống nắng, áo khoác nhẹ (trên đỉnh thường lạnh và gió hơn chân núi).
- Túi sơ cứu: băng dán, gạc, dung dịch sát khuẩn, thuốc thường dùng của ông bà, thuốc dị ứng nếu có.
- Điện thoại sạc đầy, pin dự phòng; một người giữ bản đồ tải sẵn.
- Còi nhỏ cho mỗi trẻ (biết thổi khi lạc), túi đựng rác mang về.
Giao cho mỗi người một vai
| Vai | Việc |
|---|---|
| Người dẫn đầu | Đi trước, chọn lối, nhắc chỗ trơn |
| Người khoá đuôi | Luôn đi cuối, không để ai tụt lại phía sau mình |
| Thủ quỹ nước | Nhắc cả nhà uống nước mỗi lần nghỉ |
| Người bấm giờ | Theo dõi giờ quay đầu đã định |
| Nhà thám hiểm nhí | Tìm 5 loại lá, 3 loại côn trùng, một hòn đá lạ để ngắm (không mang về nếu là khu bảo tồn) |
Vai người khoá đuôi quan trọng nhất. Người lớn khoẻ nhất nên đi cuối, không phải đi đầu.
Trên đường: giữ nhịp cho người chậm hơn
- Nghỉ ngắn, nghỉ đều. Nghỉ năm phút sau mỗi quãng ngắn tốt hơn đi một mạch rồi gục.
- Đặt mốc nhỏ. "Tới gốc cây to kia thì ăn kẹo" dễ hơn "còn 2 cây số".
- Nói chuyện được là tốc độ đúng. Nếu ai đó thở dốc không nói nổi một câu, cả đoàn đang đi quá nhanh.
- Cuộc vui trên đường: đếm bậc thang, kể chuyện nối tiếp mỗi người một câu, đoán xem quanh khúc cua có gì.
- Đỉnh không phải là đích. Đích là cả nhà về an toàn và còn muốn đi lần nữa. Nói trước điều này để không ai thấy "thua" khi quay đầu.
An toàn: trẻ nhỏ, người lớn tuổi, thời tiết
- Trẻ nhỏ: đi trong tầm mắt người lớn, không chạy ở đoạn dốc hay gần mép vực. Dạy trẻ: lạc thì đứng yên một chỗ, thổi còi, đừng đi tìm.
- Người lớn tuổi: nên hỏi bác sĩ trước nếu có bệnh tim, huyết áp, khớp gối. Gậy đi bộ giúp đỡ gối nhiều khi xuống dốc. Xuống dốc thường mỏi gối hơn lên.
- Thời tiết: xem dự báo trước khi đi và ngay sáng hôm đó. Mưa to làm bậc đá, lối đất trơn; vùng núi có thể có lũ quét, sạt lở. Khi có sấm sét, rời khỏi đỉnh và chỗ trống trải, không đứng dưới cây cao đơn độc.
- Nắng nóng: tránh leo buổi trưa. Dấu hiệu say nắng (đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, da nóng đỏ) thì cho vào chỗ râm, làm mát, uống nước và tìm trợ giúp y tế nếu không đỡ.
- Côn trùng, rắn: đi đúng lối mòn, không thò tay vào hốc đá, bụi rậm. Bị ong đốt nhiều mũi hoặc có dấu hiệu dị ứng thì đưa đi cấp cứu.
- Báo lịch trình: nhắn cho một người thân không đi cùng biết mình leo núi nào, dự định về lúc mấy giờ.
Góc nhìn hôm nay: sau chuyến đi
Chuyến leo núi đầu tiên của một gia đình thường có chút lóng ngóng: mang thiếu nước, đi trễ, ai đó mỏi chân. Lần sau sẽ khác. Một vài cách để chuyến đi thành truyền thống:
- Chụp một tấm ảnh cả nhà ở cùng một điểm trên núi, mỗi năm quay lại một lần.
- Ghi vào sổ: tên núi, ngày đi, ai đi, thời gian, chuyện vui nhất.
- Để các con chọn ngọn núi lần sau trong danh sách người lớn đã lọc an toàn.
- Tôn trọng nơi đến: mang rác về, không khắc tên lên cây, đá, không hái cây trong khu bảo tồn.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi có thể leo núi nhẹ cùng gia đình?
Trẻ đã tự đi vững có thể đi những cung đường ngắn, bậc thang rõ, có người lớn kèm sát. Quan trọng là chọn đường theo sức người chậm nhất, nghỉ thường xuyên và luôn có phương án quay đầu hoặc đi cáp treo.
Người lớn tuổi leo núi cần lưu ý gì?
Nên hỏi bác sĩ trước nếu có bệnh tim, huyết áp hay đau khớp. Mang gậy đi bộ, đi chậm, nghỉ nhiều, đặc biệt cẩn thận khi xuống dốc vì đây là lúc khớp gối chịu lực nhiều nhất.
Leo núi gặp mưa bão thì làm gì?
Xem dự báo trước khi đi và hoãn nếu có mưa lớn, dông. Đang leo mà có sấm sét thì rời đỉnh và chỗ trống trải, không trú dưới cây cao đơn độc; mưa làm đường trơn thì đi chậm hoặc quay về.
Leo núi nhẹ cả nhà nên mang theo gì?
Nước uống đủ, đồ ăn nhẹ, giày đế bám đã quen chân, áo mưa, mũ, áo khoác mỏng, túi sơ cứu, điện thoại sạc đầy và còi cho trẻ. Thêm túi đựng rác để mang về.
Làm sao để trẻ không than mệt khi leo núi?
Đặt mốc ngắn, nghỉ đều, giao cho trẻ một vai như nhà thám hiểm nhí hay người đếm bậc. Đi ở tốc độ còn nói chuyện được và nói trước rằng quay đầu không phải là thua.
