Cả nhà sơn lại một căn phòng là dự án cuối tuần vừa sức nếu chia việc đúng: người lớn lo phần dùng thang, pha sơn, sơn trần và mép tường; thiếu niên lăn sơn mảng lớn; trẻ nhỏ dán băng keo, sơn mảng thấp hoặc vẽ một mảng trang trí riêng. Phòng phải thoáng, đồ đạc phải che kỹ, và cần chấp nhận rằng tường do cả nhà sơn sẽ không phẳng lì như thợ làm. Đổi lại là căn phòng có dấu tay của mọi người.
Vì sao sơn phòng là một dự án gia đình tốt
Sơn tường có những đặc điểm hiếm hoi: kết quả thay đổi rõ chỉ sau vài giờ, ai cũng làm được ít nhất một phần, và căn phòng mới dùng hằng ngày suốt nhiều năm. Nó đủ vất vả để cả nhà mệt cùng nhau, và theo nghiên cứu của Brock Bastian cùng cộng sự (2014) về "nỗi vất vả chung", chính sự cùng chịu khó có thể làm một nhóm thấy gắn bó hơn. Còn hiệu ứng IKEA mà Michael Norton và cộng sự mô tả (2012) gợi ý rằng người ta quý những thứ mình tự tay làm, kể cả khi chưa hoàn hảo.
Phòng hợp nhất để bắt đầu là phòng của con: trẻ được góp ý chọn màu cho không gian của chính mình, và vết sơn lem ở góc phòng ngủ ít ai để ý hơn ở phòng khách.
Chuẩn bị: bàn bạc trước khi mở thùng sơn
Chọn màu cùng nhau
- Cho mỗi người đề xuất 2–3 màu, rồi thu hẹp còn hai lựa chọn.
- Mua mẫu sơn nhỏ hoặc xin bảng màu, sơn thử một ô khoảng một gang tay vuông lên tường, xem ở cả ánh sáng ban ngày và đèn buổi tối. Màu trên tường thường đậm hơn màu trên bảng.
- Phòng con: cho con quyết màu một bức tường, người lớn quyết ba bức còn lại. Cách này giữ được sự hài hoà mà con vẫn có tiếng nói.
Chọn loại sơn
- Sơn gốc nước cho tường trong nhà là lựa chọn phổ biến, ít mùi hơn sơn dầu và rửa dụng cụ bằng nước được.
- Nên chọn loại ghi rõ ít hợp chất hữu cơ bay hơi (VOC thấp) trên nhãn, nhất là cho phòng trẻ.
- Tường cũ bong tróc, ẩm mốc: cần xử lý (cạo, trét, chống thấm) trước. Phần này là việc của người lớn hoặc thợ.
Dụng cụ cơ bản
| Dụng cụ | Dùng làm gì |
|---|---|
| Ru lô (con lăn) và khay | Sơn mảng lớn |
| Cọ vừa và cọ nhỏ | Cắt mép, góc, quanh ổ điện |
| Cán nối dài cho ru lô | Sơn phần cao mà không cần leo thang |
| Băng keo giấy | Che mép trần, khung cửa, len chân tường |
| Bạt, báo cũ, nilon | Phủ sàn, phủ đồ đạc |
| Giẻ ẩm, xô nước | Lau vết sơn ngay khi còn ướt |
| Thang chữ A chắc chắn | Chỉ người lớn dùng |
| Găng tay, kính, khẩu trang | Bảo hộ khi chà nhám, pha sơn |
Chia việc theo tuổi
| Tuổi | Việc phù hợp | Không nên |
|---|---|---|
| 3–5 tuổi | Dán băng keo đoạn thấp, đưa giẻ, sơn một tấm bìa trang trí hoặc một ô "chữ ký" được khoanh vùng | Ở trong phòng lúc người lớn chà nhám, pha sơn, leo thang |
| 6–9 tuổi | Lăn ru lô mảng thấp, lau vết lem, xếp đồ, dán băng keo | Leo thang, dùng dung môi |
| 10–14 tuổi | Lăn mảng lớn bằng cán nối dài, cắt mép phần thấp bằng cọ | Leo thang cao khi không có người giữ |
| Thiếu niên lớn, người lớn | Che chắn, pha sơn, sơn trần, cắt mép trên cao, ngắt điện và tháo mặt ổ cắm | Làm một mình trên thang |
| Ông bà | Giám sát, pha nước, nấu ăn cho "đội thợ", sơn mảng thấp nếu khoẻ | Leo thang, làm lâu trong phòng kín |
Trẻ nhỏ thường hứng thú nhất 20–30 phút đầu. Chuẩn bị sẵn một "việc phụ" như sơn một hộp gỗ cũ hay tấm bìa để trẻ chuyển sang khi chán tường.
Trình tự một ngày sơn
- Dọn và che (1–2 giờ). Đưa đồ nhỏ ra ngoài, dồn đồ lớn vào giữa phòng và phủ kín. Phủ sàn. Dán băng keo mép trần, khung cửa, len chân tường. Người lớn ngắt cầu dao khu vực nếu tháo mặt ổ điện, công tắc.
- Làm sạch tường. Lau bụi, mạng nhện. Chỗ lồi lõm nhỏ thì trét và chà nhám (người lớn, đeo khẩu trang).
- Cắt mép. Dùng cọ sơn một dải dọc theo trần, góc tường, quanh cửa. Đây là phần cần tay vững.
- Lăn mảng lớn. Lăn theo hình chữ W hoặc chữ M rồi lấp đều, từ trên xuống. Không thấm quá nhiều sơn để tránh chảy.
- Chờ khô, lớp hai. Thời gian chờ ghi trên nhãn sơn. Lớp hai thường đẹp hơn hẳn lớp một.
- Bóc băng keo khi sơn còn hơi se, kéo chéo một góc để mép sắc.
- Dọn dẹp. Rửa cọ, ru lô sơn gốc nước bằng nước. Sơn thừa đậy kín, ghi tên phòng và ngày lên nắp để sau này sơn dặm.
An toàn: phần không được bỏ qua
- Thông gió: mở cửa sổ, bật quạt hút. Trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người có bệnh hô hấp nên hạn chế ở trong phòng lúc sơn và vài ngày sau khi còn mùi; nếu có điều gì băn khoăn về sức khoẻ, hỏi bác sĩ.
- Thang: thang chữ A mở hết khoá, đặt trên mặt phẳng, có người giữ. Không đứng ở bậc trên cùng. Trẻ không leo thang và không đứng ngay dưới chân thang.
- Điện: ngắt điện trước khi tháo mặt ổ cắm, công tắc. Không để nước, sơn ướt chảy vào ổ điện. Gom dây điện quạt, đèn tránh vấp.
- Nhà cũ: nhà xây từ lâu có thể còn lớp sơn cũ chứa chì. Khi cạo hoặc chà nhám, bụi sơn là mối lo; nếu nghi ngờ, nên hỏi người có chuyên môn trước khi để trẻ ở gần.
- Cất sơn, dung môi: ngoài tầm với của trẻ, đậy kín. Không đổ sơn thừa xuống cống.
- Mệt và nóng: sơn vào buổi sáng mát, nghỉ giữa giờ, uống đủ nước.
Biến căn phòng thành kỷ niệm
- Chữ ký dưới lớp sơn: trước khi sơn, cả nhà viết tên, ngày tháng và một câu nhắn lên một góc tường sẽ bị tủ che. Sau này có ai sơn lại sẽ tìm thấy.
- Mảng tường chung: sau khi tường khô, dành một ô nhỏ cho mỗi người in dấu bàn tay bằng sơn khác màu, hoặc vẽ một đường viền họa tiết đơn giản bằng băng keo che.
- Ảnh trước – sau: chụp phòng cũ và phòng mới cùng một góc, chụp cả "đội thợ" lấm lem sơn.
- Bữa ăn khao thợ: kết thúc bằng một bữa ăn ngay trong căn phòng vừa sơn (khi đã hết mùi) hoặc ngoài sân.
Góc nhìn hôm nay
Sơn một căn phòng không cần kỹ năng đặc biệt, nhưng dạy cả nhà nhiều thứ: chuẩn bị kỹ thì làm nhanh, lớp thứ hai bao giờ cũng đẹp hơn lớp đầu, vết lem lau ngay thì dễ, để khô thì khó. Muốn làm tốt hơn, có thể xem hướng dẫn trên nhãn và trang của chính hãng sơn mình dùng, hoặc nhờ một người quen làm nghề đến chỉ cho cả nhà buổi đầu. Phần tường bị thấm, nứt lớn, trần cao, hay đường điện cũ thì nên để thợ chuyên nghiệp làm; cả nhà chỉ nhận phần vừa sức.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ em có nên tham gia sơn phòng không?
Có, nếu phòng thông thoáng, dùng sơn gốc nước ít VOC và trẻ chỉ làm việc vừa sức như dán băng keo, lăn mảng thấp. Trẻ không leo thang, không ở trong phòng khi người lớn chà nhám, pha sơn hay dùng dung môi.
Sơn một căn phòng mất bao lâu?
Một phòng ngủ cỡ thường, cả nhà cùng làm, thường mất trọn một ngày tính cả che chắn, hai lớp sơn và dọn dẹp. Thời gian chờ khô giữa hai lớp tuỳ loại sơn, hãy xem trên nhãn.
Bao lâu sau khi sơn thì ngủ trong phòng được?
Phụ thuộc loại sơn, độ thông gió và thời tiết; nhãn sơn thường có khuyến cáo. Nên mở cửa thông gió đến khi hết mùi, trẻ nhỏ và người nhạy cảm chờ lâu hơn, và hỏi bác sĩ nếu có bệnh hô hấp.
Làm sao sơn mép tường thẳng mà không lem?
Dán băng keo giấy dọc mép trần, khung cửa, dùng cọ nhỏ cắt mép trước rồi mới lăn ru lô. Bóc băng keo khi sơn còn hơi se và kéo chéo để mép sắc.
Phần nào nên thuê thợ thay vì tự làm?
Tường thấm, nứt lớn, mốc lan rộng, trần cao cần giàn giáo hoặc đường điện cũ cần sửa nên để thợ có chuyên môn. Gia đình chỉ nên nhận phần sơn hoàn thiện trên tường đã xử lý.
