Làm phim ngắn gia đình bằng điện thoại: cùng viết, cùng đóng, cùng quay

Làm phim ngắn gia đình bằng điện thoại là dự án cả nhà cùng viết một câu chuyện 2–5 phút, chia vai đạo diễn, diễn viên, quay phim, đạo cụ, rồi quay trong một hai cuối tuần và dựng bằng ứng dụng miễn phí. Không cần thiết bị đắt: một điện thoại, một chỗ kê vững và ánh sáng cửa sổ là đủ. Thứ làm phim hay là câu chuyện ngắn có đầu có cuối và một buổi "công chiếu" cho cả họ xem.

Điện thoại đã đủ để làm phim

Đây không còn là chuyện đùa. Bộ phim Tangerine (2015) của đạo diễn Sean Baker được quay chủ yếu bằng iPhone 5s và chiếu ở Liên hoan phim Sundance. Steven Soderbergh cũng quay Unsane (2018) bằng iPhone. Họ là người làm nghề với ê-kíp chuyên nghiệp, nhưng điều đó cho thấy giới hạn không nằm ở máy, mà ở câu chuyện và cách quay.

Với một gia đình, điện thoại còn có ưu điểm riêng: ai cũng biết bấm, quay xong xem lại ngay, quay hỏng thì quay lại không tốn gì.

Bước 1: Cả nhà cùng nghĩ câu chuyện

Phim gia đình hỏng nhiều nhất vì câu chuyện quá to. Một phim 3 phút chỉ chứa được một nhân vật chính, một vấn đề và một cách giải quyết.

Vài khung chuyện dễ làm

• Vụ án trong nhà: chiếc bánh trên bàn biến mất, thám tử nhí đi tìm thủ phạm.
• Đồ vật biết nói: một ngày của chiếc dép bị bỏ quên dưới gầm giường.
• Phim câm kiểu xưa: không thoại, chỉ có nhạc và chữ chen giữa cảnh, diễn bằng cử chỉ phóng đại. Rất hợp cho trẻ nhỏ.
• Kể lại chuyện cổ tích bằng bối cảnh hiện đại: chẳng hạn Tấm Cám ở chung cư, quả thị là quả cam trong tủ lạnh.
• Phim tài liệu nhỏ: phỏng vấn ông bà về ngôi nhà cũ, cách nấu một món, ngày cưới.
• Phim hoạt hình dừng hình: chụp từng khung hình đồ chơi, đất nặn, di chuyển một chút sau mỗi tấm.

Cách họp kịch bản

1. Mỗi người nói một ý tưởng trong một câu. Không ai chê ý ai.
2. Bỏ phiếu chọn một, hoặc ghép hai ý.
3. Viết câu chuyện thành 5–8 cảnh, mỗi cảnh một dòng: ở đâu, ai, chuyện gì xảy ra.
4. Vẽ phân cảnh: mỗi cảnh một ô, vẽ que cũng được, ghi góc máy (xa, vừa, cận).

Phần vẽ phân cảnh là chỗ trẻ 6–10 tuổi góp sức tốt nhất; nhiều em vẽ rõ ràng hơn người lớn.

Bước 2: Chia vai trong đoàn làm phim

Bước 3: Quay – những kỹ thuật cơ bản

Giữ máy và khung hình

• Quay ngang trừ khi phim chỉ để xem trên điện thoại dọc. Phim chiếu lên tivi cho cả nhà xem thì quay ngang.
• Giữ máy vững: chân máy, chồng sách, hoặc tì khuỷu tay vào người. Đi chậm khi quay di chuyển.
• Ba cỡ cảnh: toàn cảnh (thấy cả phòng, giới thiệu nơi chốn), trung cảnh (từ thắt lưng lên, cho thoại), cận cảnh (mặt, tay, đồ vật quan trọng). Xen kẽ ba cỡ này làm phim sống động hơn hẳn quay một góc từ đầu đến cuối.
• Quy tắc 180 độ: khi hai nhân vật nói chuyện, tưởng tượng một đường thẳng nối họ; máy luôn ở một phía đường đó, để người xem không bị rối ai ở bên trái, ai ở bên phải.

Ánh sáng và âm thanh

• Quay gần cửa sổ ban ngày, mặt diễn viên hướng về phía sáng.
• Âm thanh thường kém hơn hình. Quay ở phòng ít vang (có rèm, đệm, thảm), tắt quạt, tivi; đặt điện thoại gần người nói. Micro cài áo giá rẻ cải thiện rõ.
• Đếm "3, 2, 1" rồi đợi một nhịp mới diễn, và giữ yên một nhịp sau khi diễn xong trước khi hô "Cắt". Hai khoảng trống này giúp dựng phim dễ hơn rất nhiều.

Quay nhiều lần

Mỗi cảnh quay 2–3 lần. Lần đầu thường cứng, lần hai tự nhiên hơn, lần ba để dự phòng. Thư ký ghi lại lần nào đạt.

Bước 4: Dựng phim

1. Chép hết đoạn quay vào một thư mục, đặt tên theo số cảnh.
2. Dùng ứng dụng dựng phim có sẵn trên điện thoại hoặc máy tính; nhiều ứng dụng miễn phí đủ cắt, ghép, thêm chữ, nhạc.
3. Ghép theo đúng thứ tự phân cảnh trước, sau đó cắt bớt chỗ thừa. Phim gia đình hầu như luôn hay hơn khi ngắn lại.
4. Thêm nhạc: ưu tiên nhạc miễn phí bản quyền hoặc tự cả nhà hát, gõ nhạc nền. Đăng lên mạng với nhạc có bản quyền có thể bị tắt tiếng hoặc gỡ.
5. Thêm phần chữ đầu phim và danh sách "đoàn làm phim" cuối phim, đủ tên mọi người, kể cả con mèo.

Lịch làm phim hai cuối tuần

• Tối thứ Sáu tuần 1: họp ý tưởng, chọn câu chuyện.
• Thứ Bảy tuần 1: viết cảnh, vẽ phân cảnh, làm đạo cụ.
• Chủ nhật tuần 1: quay phần lớn cảnh.
• Trong tuần: người dựng phim ghép bản nháp.
• Thứ Bảy tuần 2: quay bù cảnh thiếu, xem bản nháp, góp ý.
• Chủ nhật tuần 2: hoàn thiện và công chiếu.

An toàn và riêng tư

• Cảnh hành động (chạy, ngã, leo trèo): diễn chậm, có đệm, không leo lên chỗ cao, không đóng cảnh ở ban công, cầu thang, lòng đường hay gần nước.
• Đạo cụ: không dùng dao thật, đồ thật nguy hiểm; dùng bìa, xốp.
• Dây sạc, đèn chiếu kéo dài: gom gọn, tránh vấp.
• Khi đăng phim lên mạng: hỏi ý tất cả người xuất hiện, cân nhắc kỹ với hình ảnh trẻ em, tránh để lộ địa chỉ, tên trường, biển số xe. Có thể chỉ chia sẻ trong nhóm gia đình.

Góc nhìn hôm nay: đêm công chiếu

Phần quan trọng không kém làm phim là xem phim. Chuẩn bị một "đêm công chiếu": tắt đèn, làm bỏng ngô, in vé bằng giấy màu, mời ông bà, cô chú. Sau phim, mỗi người nói một cảnh mình thích nhất. Lưu phim vào thư mục "Phim nhà mình" kèm năm; mười năm sau xem lại, các con sẽ thấy mình lớn lên qua từng vai diễn.

Muốn học thêm, có thể tìm các buổi chiếu phim ngắn, liên hoan phim dành cho học sinh, hoặc xem phần hậu trường của những bộ phim mình thích để học cách người làm nghề bố trí góc máy.