Khi anh chị em ruột lấy vợ lấy chồng, nhà có thêm chị dâu, em dâu, anh rể, em rể — và quan hệ anh chị em cũng thay đổi theo. Gia đình giữ được không khí ấm áp thường là nơi người mới được đón như một thành viên thật, không bị so sánh hay "thử thách", còn anh chị em ruột hiểu rằng người anh em của mình giờ có một gia đình nhỏ riêng cần ưu tiên. Những việc làm cùng nhau và những câu chuyện chung là cách nhanh nhất để người mới thành người nhà.
Những cách gọi trong gia đình Việt
| Cách gọi | Là ai |
|---|---|
| Chị dâu, em dâu | Vợ của anh trai, vợ của em trai |
| Anh rể, em rể | Chồng của chị gái, chồng của em gái |
| Chị em bạn dâu | Các bà vợ của những anh em trai trong một nhà với nhau |
| Anh em cột chèo | Các ông chồng của những chị em gái trong một nhà với nhau |
| Anh chồng, em chồng; anh vợ, em vợ | Anh chị em ruột của chồng hoặc của vợ |
Cách xưng hô cụ thể còn khác nhau theo vùng miền và theo từng gia đình (ở nhiều nơi, người ta gọi theo vai của người chồng hay vợ, không theo tuổi thật). Cách tốt nhất là hỏi thẳng: "Nhà mình em nên gọi chị là gì cho đúng?" — câu hỏi ấy cũng cho thấy mình tôn trọng nếp nhà người ta.
Anh chị em ruột thay đổi thế nào khi có người mới
Trước đây, anh em ruột có thể gọi nhau lúc nửa đêm, đi chơi cả ngày, kể với nhau mọi chuyện. Khi một người lập gia đình, những điều ấy thay đổi. Người đã cưới cần ưu tiên vợ hoặc chồng, cần thời gian cho gia đình nhỏ. Anh chị em ruột dễ thấy "mất" người thân, có khi đổ cho người mới là nguyên nhân.
Thật ra đây là thay đổi tự nhiên. Anh chị em không mất nhau; quan hệ chỉ cần chuyển từ "hai người" sang "hai gia đình". Ai chấp nhận điều này sớm thì giữ được sự gần gũi lâu hơn.
Những chỗ hay vướng
- So sánh dâu rể với nhau: "chị dâu cả khéo hơn", "anh rể út giỏi kiếm tiền hơn" — mầm của rất nhiều bất hoà.
- Chọn phe khi vợ chồng anh chị em có chuyện: nhiều khi anh chị em ruột can thiệp quá sâu vào chuyện riêng của gia đình nhỏ.
- Kể xấu người mới với anh chị em ruột, rồi chuyện đến tai người trong cuộc.
- Kỳ vọng người mới phải theo nếp nhà mình ngay: cách nấu ăn, cách cúng giỗ, giờ giấc.
- Để người mới "đứng ngoài": nói chuyện bằng những kỷ niệm, biệt danh mà người mới không hiểu, không giải thích.
Đón người mới thành người nhà
Từ phía anh chị em ruột
- Chủ động làm quen riêng. Một buổi cà phê với chị dâu mới, một trận cầu lông với em rể — không có người anh em ở giữa.
- Kể chuyện nhà. Giải thích những biệt danh, những câu đùa trong nhà, những kỷ niệm. Người mới thấy mình được mời vào câu chuyện.
- Hỏi về gia đình của họ. Quê ở đâu, nhà có mấy anh em, Tết bên đó thường làm gì.
- Nhờ một việc người mới giỏi. Em rể giỏi sửa máy tính, chị dâu giỏi làm bánh — được nhờ là được coi như người nhà.
- Không can thiệp vào chuyện vợ chồng của anh chị em, trừ khi có dấu hiệu bạo lực, khi đó cần giúp người bị hại tìm hỗ trợ.
Từ phía người mới về
- Tò mò về nếp nhà mà không vội nhận xét đúng sai.
- Xây quan hệ riêng với từng anh chị em của vợ hoặc chồng, không chỉ qua bạn đời.
- Góp một nét của mình: một món ăn quê mình, một thói quen gia đình mình — nhà chồng, nhà vợ có thêm điều mới.
- Đừng đặt bạn đời vào thế chọn phe giữa mình và anh chị em ruột.
Chị em bạn dâu, anh em cột chèo: một kiểu thân riêng
Chị em bạn dâu cùng về một nhà thường có rất nhiều điểm chung: cùng làm dâu, cùng lo giỗ Tết, cùng có con nhỏ một lúc. Nhiều người kể chị em bạn dâu thành bạn thân, đỡ đần nhau những ngày cỗ bàn, trông con cho nhau. Anh em cột chèo cũng vậy: cùng làm rể một nhà, cùng ngồi một mâm, dễ thành "đồng minh" vui vẻ.
Để những quan hệ này thân lên, không cần gì cầu kỳ: một nhóm tin nhắn riêng, một buổi nấu cỗ chung, một chuyến câu cá của các anh rể. Điều quan trọng là tránh để quan hệ ấy thành chỗ so bì ai đóng góp nhiều hơn.
Những việc cả đại gia đình có thể làm cùng
- Cùng chuẩn bị một bữa giỗ, một mâm cỗ Tết: chia việc rõ ràng, người mới được giao việc thật chứ không chỉ "đứng xem".
- Một chuyến đi chung của các gia đình anh chị em: thuê chung một căn nhà, mỗi nhà lo một bữa.
- Cùng làm một cuốn ảnh đại gia đình, có cả ảnh cưới của từng cặp, ảnh con cháu.
- Cùng tổ chức mừng thọ bố mẹ: mỗi gia đình nhỏ lo một phần.
- Các con chơi với nhau: anh chị em họ thân nhau là sợi dây nối các gia đình lâu dài.
Những dịp "đầu tiên" của người mới về
Tết đầu tiên, giỗ đầu tiên, lần đầu ở lại nhà chồng hay nhà vợ qua đêm — đó là những dịp người mới dễ lúng túng nhất, và cũng là lúc một cử chỉ nhỏ được nhớ lâu nhất.
- Báo trước nếp nhà. Anh chị em ruột có thể nói trước với người mới: Tết nhà mình đi chúc ai trước, giỗ thường làm những món gì, ai hay đến sớm. Đỡ cho người mới cảm giác "cái gì cũng không biết".
- Giao một việc vừa sức. Đừng để người mới đứng không, cũng đừng giao ngay mâm cỗ chính. Một việc rõ ràng — bày hoa quả, tiếp trà, đón khách — giúp người mới có chỗ của mình.
- Giới thiệu với họ hàng. Đi cùng người mới một vòng, giới thiệu từng người và mối quan hệ.
- Hỏi thăm sau dịp ấy. Một tin nhắn "hôm nay em có mệt không, cảm ơn em đã phụ" làm người mới thấy mình đã được nhìn thấy.
Góc nhìn hôm nay
Gia đình Việt hôm nay đa dạng hơn: dâu rể khác vùng miền, khác tôn giáo, có người nước ngoài, có gia đình tái hôn. Mỗi người mới mang đến một nếp sống riêng. Thay vì chờ người mới "hoà nhập", cả nhà có thể cùng nhau tạo ra những thói quen mới chung. Một việc nhỏ có thể làm ngay: lần họp mặt tới, mời người mới về kể về Tết hay món ăn ở quê họ — và hỏi tiếp, thật lòng.
Câu hỏi thường gặp
Anh em cột chèo là gì?
Là cách gọi các ông chồng của những chị em gái trong cùng một nhà với nhau. Còn các bà vợ của những anh em trai trong cùng một nhà gọi nhau là chị em bạn dâu.
Làm sao để chị dâu, em rể mới thấy mình là người nhà?
Chủ động làm quen riêng, giải thích những câu chuyện và biệt danh trong nhà, hỏi về gia đình họ, và nhờ họ những việc họ giỏi. Tránh so sánh dâu rể với nhau.
Anh chị em ruột có nên can thiệp vào chuyện vợ chồng của nhau?
Không nên can thiệp sâu vào chuyện riêng của gia đình nhỏ. Ngoại lệ là khi có dấu hiệu bạo lực, lúc đó cần giúp người bị hại tìm sự hỗ trợ.
Làm dâu, làm rể nên xưng hô với anh chị em bên chồng, bên vợ thế nào?
Cách xưng hô khác nhau theo vùng miền và từng gia đình. Cách tốt nhất là hỏi thẳng bạn đời hoặc người lớn trong nhà, điều đó cũng thể hiện sự tôn trọng nếp nhà.
Tết đầu tiên về nhà chồng, nhà vợ cần chuẩn bị gì?
Hỏi trước bạn đời về nếp nhà: đi chúc Tết ai trước, nhà thường làm những món gì, họ hàng có những ai. Nhận một việc vừa sức như bày hoa quả, tiếp trà, và đừng ngại hỏi khi chưa biết.
