Anh chị em sinh đôi: gắn bó đặc biệt và nhu cầu được là chính mình

Anh chị em sinh đôi thường gắn bó rất sớm và rất sâu, vì ở bên nhau từ trước khi chào đời và chia sẻ gần như mọi mốc lớn của tuổi thơ. Nhưng mỗi người sinh đôi vẫn là một con người riêng, cần được gọi bằng tên riêng, có bạn riêng, sở thích riêng và quyền khác nhau. Tình sinh đôi bền nhất thường là khi cả gia đình giữ được cả hai điều: sự gần gũi đặc biệt và khoảng trời riêng của từng người.

Sinh đôi cùng trứng và khác trứng

Có hai kiểu sinh đôi chính:

Ngay cả sinh đôi cùng trứng cũng không hoàn toàn giống nhau: dấu vân tay khác nhau, và theo thời gian, lối sống, môi trường khiến hai người khác dần về sức khoẻ, tính cách, sở thích.

Sinh đôi và khoa học: "gen hay môi trường"

Vì sinh đôi cùng trứng có vật chất di truyền gần như giống hệt, còn sinh đôi khác trứng chỉ giống một nửa, các nhà khoa học dùng việc so sánh hai nhóm này để ước tính mức ảnh hưởng của di truyền và môi trường lên nhiều đặc điểm. Nổi tiếng nhất là Nghiên cứu Minnesota về các cặp sinh đôi được nuôi tách rời, do Thomas Bouchard dẫn dắt từ năm 1979, theo dõi những cặp sinh đôi bị tách nhau từ nhỏ và lớn lên ở các gia đình khác nhau.

Các nghiên cứu sinh đôi cho thấy hầu hết đặc điểm tâm lý đều chịu ảnh hưởng của cả gen lẫn môi trường, không có đặc điểm nào "chỉ do gen". Những câu chuyện về cặp sinh đôi xa nhau mà đặt tên con giống nhau, cùng nghề nghiệp, rất hấp dẫn báo chí, nhưng cần đọc thận trọng: một vài trùng hợp kỳ lạ không chứng minh được điều gì.

Gắn bó đặc biệt

Một người bạn có sẵn từ đầu

Nhiều người sinh đôi kể rằng họ chưa bao giờ biết cảm giác "một mình" khi còn nhỏ. Cùng ngủ, cùng ăn, cùng đi học, cùng bị phạt. Họ thường hiểu ý nhau rất nhanh, đoán được người kia đang nghĩ gì qua một ánh mắt — điều này không có gì huyền bí, mà là kết quả của việc ở bên nhau gần như từng giờ.

"Ngôn ngữ riêng"

Một số cặp sinh đôi nhỏ tuổi phát triển cách nói riêng chỉ hai đứa hiểu, các nhà ngôn ngữ học gọi là cryptophasia hay "ngôn ngữ sinh đôi". Thường đó là những từ bị nói ngọng, rút gọn mà cả hai cùng dùng, kèm cử chỉ. Phần lớn trẻ tự bỏ khi lớn lên và giao tiếp nhiều hơn với người khác. Nếu trẻ chậm nói nhiều so với tuổi, bố mẹ nên hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia ngôn ngữ trị liệu.

Cảm giác "thiếu một nửa"

Khi lớn lên, đi học khác trường, lấy vợ lấy chồng, người sinh đôi có thể trải qua cảm giác hụt hẫng sâu hơn anh chị em thường. Nhiều người kể lần đầu xa nhau là một trong những lúc khó khăn nhất đời.

Nhu cầu được là chính mình

Song song với gắn bó là một nhu cầu lớn không kém: được nhìn như một con người riêng, không phải "một nửa của cặp sinh đôi". Những điều nhiều người sinh đôi kể là khó chịu nhất:

• Bị gọi chung là "hai đứa", "cặp song sinh", thay vì tên riêng.
• Luôn bị mặc đồ giống nhau, cắt tóc giống nhau.
• Bị so sánh liên tục: "đứa này học giỏi hơn", "đứa kia xinh hơn".
• Được tặng chung một món quà, tổ chức chung một chiếc bánh mà không có phần riêng.
• Bị coi là phải thích cùng một thứ, chơi với cùng một nhóm bạn.

Gia đình giữ cả hai điều thế nào

Khi con còn nhỏ

• Gọi tên riêng, không gọi chung "hai đứa".
• Để mỗi con chọn đồ khi đủ lớn; mặc giống nhau vài dịp cho vui thì không sao.
• Thời gian riêng một – một với từng con, mỗi bố mẹ một con rồi đổi.
• Mỗi con một chiếc bánh nhỏ hoặc ít nhất một bài hát chúc mừng riêng trong ngày sinh nhật.
• Khuyến khích bạn bè riêng bên cạnh nhóm bạn chung.

Học cùng lớp hay khác lớp

Đây là câu hỏi nhiều bố mẹ đau đầu. Các nghiên cứu hiện có chưa cho thấy cách nào tốt hơn hẳn cho mọi cặp sinh đôi. Một số trẻ cần ở cùng nhau để yên tâm khi mới đi học; một số trẻ lại phát triển tốt hơn khi tách lớp vì bớt bị so sánh. Nên quyết định theo từng cặp, hỏi ý giáo viên và chính các con, và có thể thay đổi qua từng năm.

Khi đã trưởng thành

Người sinh đôi trưởng thành thường phải học cách "nới" mối quan hệ khi có bạn đời. Vợ hoặc chồng của một người sinh đôi đôi khi thấy mình như người ngoài trước sự gắn bó của hai anh em. Nói chuyện thẳng thắn, giữ những khoảng riêng cho cặp sinh đôi (một cuộc gọi hằng tuần, một chuyến đi vài năm một lần) và những khoảng riêng cho gia đình nhỏ giúp mọi người dễ chịu.

Việc anh chị em sinh đôi có thể làm cùng nhau khi đã lớn

1. Một nghi thức sinh nhật riêng hai người, trước hoặc sau bữa tiệc với gia đình.
2. Cùng làm một cuốn album "hai đứa qua các năm".
3. Thử một hoạt động mà chỉ một người giỏi — người giỏi dạy người kia.
4. Kể cho con cái nghe những trò nghịch ngợm hồi bé, như đổi chỗ trong lớp.
5. Cùng chăm sóc bố mẹ, chia việc theo nơi ở và thế mạnh.

Vài ngộ nhận về sinh đôi

• "Sinh đôi có thần giao cách cảm." Chưa có bằng chứng khoa học vững cho điều này. Cảm giác "hiểu ý nhau" đến từ việc lớn lên cùng nhau và rất quen nhau.
• "Sinh đôi cùng trứng thì tính cách giống hệt." Không đúng. Các nghiên cứu sinh đôi cho thấy ngay cả cặp cùng trứng cũng khác nhau đáng kể về tính cách, sở thích.
• "Một đứa sẽ luôn 'trội' hơn." Vai trò trong cặp có thể đổi qua từng giai đoạn; gán nhãn "đứa mạnh, đứa yếu" dễ làm trẻ sống đúng vai ấy.

Góc nhìn hôm nay

Sinh đôi không còn hiếm như trước, một phần nhờ hỗ trợ sinh sản. Bố mẹ có con sinh đôi có thể tìm đến các nhóm gia đình sinh đôi trên mạng để học kinh nghiệm thực tế. Với những người sinh đôi đã lớn, một câu hỏi đáng hỏi nhau: "Có lúc nào em muốn được là chính mình mà thấy khó không?". Hiểu nhu cầu riêng của nhau làm sự gắn bó bền hơn chứ không yếu đi.