Việc bố con làm cùng nhau: sửa xe đạp, đóng kệ, câu cá cuối tuần

Những việc bố con hay làm cùng nhau nhất — sửa xe đạp, đóng một cái kệ, đi câu cá — có chung một điểm: có mục tiêu cụ thể, có công cụ để cầm, và có khoảng chờ đủ dài để nói chuyện. Đó là lý do chúng gắn bố con lại với nhau tốt hơn nhiều buổi "ngồi xuống nói chuyện". Bài này dành cho bố với con trai lẫn con gái, và cho cả mẹ, ông, chú muốn làm cùng trẻ.

Vì sao làm việc tay chân lại dễ gần nhau

Ngồi đối diện và nói "kể bố nghe dạo này con thế nào" thường làm trẻ — nhất là trẻ lớn — thấy như bị phỏng vấn. Khi hai người cùng nhìn vào một bánh xe xì hơi, câu chuyện có chỗ bám: "con giữ chỗ này", "sao ốc này khó vặn thế". Từ đó nhiều chuyện khác tự đến.

Làm xong một việc chung còn để lại một vật thật: chiếc xe chạy lại được, cái kệ đứng trên tường, con cá trong xô. Mỗi lần nhìn thấy, cả hai nhớ lại buổi làm. Trẻ cũng học được điều quý hơn kỹ năng: mình làm được việc có ích, và bố tin mình.

Sửa xe đạp: buổi học đầu tiên về cơ khí

Bắt đầu từ việc đơn giản

• Bơm bánh và kiểm tra áp suất: cho con đọc thông số in trên thành lốp, bơm đến mức đó.
• Lau và tra dầu xích: lau bằng giẻ khô, nhỏ một giọt dầu lên từng mắt xích, quay bàn đạp cho dầu thấm, lau phần thừa.
• Chỉnh độ cao yên: khi con ngồi, bàn đạp ở điểm thấp nhất thì chân gần duỗi thẳng.
• Siết lại ốc lỏng: ghi đông, yên, chắn bùn.

Vá săm: việc "nâng cấp"

Khi con đã quen, thử vá săm: tháo bánh, dùng cần nạy lốp lấy săm ra, bơm căng rồi nhúng vào chậu nước để tìm chỗ sủi bọt, đánh ráp, bôi keo, dán miếng vá, chờ khô. Việc này cần kiên nhẫn và mắt tinh — trẻ 9–10 tuổi trở lên thường làm tốt dưới sự hướng dẫn. Nếu thất bại, cùng mang ra tiệm và đứng xem thợ làm; đó cũng là một bài học.

Đóng một cái kệ: từ bản vẽ đến bức tường

Một chiếc kệ sách nhỏ hay kệ treo tường là dự án cuối tuần hợp lý. Gợi ý quy trình:

1. Cùng vẽ phác. Con đo chỗ đặt kệ, ghi số đo, vẽ hình. Đây là lúc con thấy toán học có ích thật.
2. Chọn vật liệu. Gỗ thông, ván ép hoặc mua kệ lắp ráp sẵn nếu nhà không có dụng cụ cắt.
3. Chia việc theo tuổi. Bố cắt gỗ; con đánh giấy ráp, đếm vít, giữ thước, vặn tua vít tay.
4. Lắp và kiểm tra. Dùng thước thuỷ để kiểm tra độ thăng bằng — trẻ rất thích nhìn bọt nước chạy vào giữa.
5. Hoàn thiện. Sơn hoặc quét dầu, để con chọn màu. Ký tên và ngày làm ở mặt dưới kệ.

Kệ lắp ráp từ cửa hàng nội thất cũng là cơ hội tốt: con đọc hướng dẫn bằng hình, phân loại ốc vít, bố vặn. Nhiều nhà kể rằng cãi nhau nhẹ khi đọc sai bản vẽ cũng là phần vui của buổi đó.

Câu cá: học cách chờ cùng nhau

Câu cá là hoạt động "ít việc, nhiều thời gian". Chính vì thế nó hợp để trò chuyện. Ở Việt Nam có thể câu ở hồ câu dịch vụ, ao nhà người quen, bờ sông, kênh rạch hay ven biển, tuỳ nơi ở.

• Chuẩn bị cùng nhau: con buộc lưỡi (với sự giúp đỡ), chuẩn bị mồi, kiểm tra phao.
• Đặt kỳ vọng: nói trước có thể cả buổi không được con nào. Đếm loài chim, đoán thời tiết, ăn bánh mì trên bờ cũng là một phần của buổi câu.
• Thả lại cá nhỏ: dạy con nhẹ tay gỡ lưỡi và thả cá con về nước.
• Tôn trọng quy định: không câu ở nơi có biển cấm, khu bảo tồn; không dùng kích điện hay chất độc — vừa trái luật vừa phá nguồn cá.

Những việc khác cũng hợp

An toàn là phần không được bỏ

• Dụng cụ sắc và máy điện (cưa, máy khoan, máy cắt) chỉ người lớn dùng; trẻ đứng ngoài vùng làm việc, đeo kính bảo hộ nếu ở gần.
• Điện: luôn ngắt cầu dao trước khi đụng đến dây điện; không để trẻ tự làm việc điện.
• Chi tiết nhỏ như ốc vít, đinh, lưỡi câu: để xa tầm tay trẻ dưới 3 tuổi; cất ngay sau khi làm.
• Câu cá ở sông, hồ, biển: trẻ mặc áo phao, không đứng sát mép bờ trơn, có người lớn ngay cạnh; tránh đi khi có mưa giông, sấm sét — cần câu dài rất nguy hiểm khi có sét.
• Nắng nóng: đội mũ, mang đủ nước, tránh buổi trưa.
• Sơn và keo: làm ở nơi thoáng gió, rửa tay kỹ sau khi làm.

Cách làm để con muốn làm tiếp

Để con làm thật, kể cả làm chậm và chưa đẹp. Ông bố nào giành lại tua vít vì sốt ruột sẽ thấy lần sau con không muốn phụ nữa. Chấp nhận hỏng một chút. Một vết sơn lem, một con ốc bị trờn là học phí rẻ. Kể chuyện của bố. "Hồi bố bằng tuổi con, ông nội dạy bố vá săm thế này" — câu chuyện nối ba thế hệ qua một việc nhỏ.

Hộp đồ nghề của con

Một món quà nhỏ mà nhiều đứa trẻ nhớ mãi là hộp đồ nghề của riêng mình. Không cần đắt: một chiếc hộp nhựa có quai, bên trong là tua vít đầu dẹt và đầu chữ thập cỡ nhỏ, một cây búa nhẹ, thước dây, bút chì, băng dính, một cuộn giẻ lau, kính bảo hộ vừa cỡ. Tuỳ tuổi mà thêm kìm, cờ lê nhỏ, bộ lục giác.

Có hộp riêng, con thấy mình là "người phụ việc" thật sự chứ không phải đứng xem. Mỗi lần bố sửa gì, con mang hộp của mình đến. Cùng bố sắp xếp lại hộp sau mỗi lần làm cũng là một bài học về gọn gàng và giữ gìn đồ.

Sổ ghi những việc đã làm

Một cuốn sổ nhỏ ghi lại: ngày nào, sửa cái gì, gặp khó ở đâu, ai làm phần nào. Có thể dán thêm ảnh trước và sau khi sửa. Sau một năm, cuốn sổ thành cuốn nhật ký của hai bố con — đọc lại thấy con đã tiến bộ thế nào, từ đứa trẻ chỉ đưa ốc thành người tự vá săm, tự lắp kệ.

Góc nhìn hôm nay

Nhiều gia đình thành phố gọi thợ cho mọi việc, nên trẻ ít khi thấy bố mẹ tự sửa gì. Chọn ra một việc mỗi tháng để tự làm cùng con là cách đơn giản để lấy lại thói quen đó. Nếu nhà không có dụng cụ, có thể mượn hàng xóm, hoặc bắt đầu từ những việc chỉ cần tay không: rửa xe, lau quạt, thay bóng đèn bàn học.