Mẹ và con trai: gần gũi qua từng tuổi mà không níu giữ con

Mẹ và con trai giữ được sự gần gũi khi mẹ thay đổi vai trò theo tuổi con: từ người chăm sóc lúc nhỏ, thành bạn đồng hành lúc đi học, thành người lắng nghe kín đáo lúc tuổi teen, rồi thành người bạn lớn tuổi khi con đã trưởng thành. Chỗ khó nhất thường không nằm ở con, mà ở việc mẹ có chịu buông dần sự kiểm soát và để con được làm một người lớn riêng hay không.

"Con trai thì phải cứng rắn": một ý nghĩ cần nhìn lại

Nhiều bé trai Việt lớn lên với câu "con trai không được khóc", "lớn rồi còn ôm mẹ". Ý tốt là muốn con mạnh mẽ, nhưng hệ quả là nhiều đứa học cách giấu cảm xúc, kể cả với mẹ. Đến tuổi teen, mẹ hỏi gì con cũng "bình thường", "không có gì".

Mẹ là người thường dạy con trai những từ đầu tiên để gọi tên cảm xúc: buồn, tức, xấu hổ, lo. Một cậu bé được mẹ cho phép khóc khi đau, được ôm khi sợ, không vì thế mà yếu đi. Cậu học được rằng cảm xúc là chuyện bình thường và có thể nói ra — điều rất có ích khi sau này làm chồng, làm bố, làm bạn.

Ba giai đoạn hay gặp khó

Khoảng 8–12 tuổi: con muốn "đi với bố hơn"

Nhiều mẹ chạnh lòng khi con trai bắt đầu thích chơi với bố, với bạn, ngại để mẹ ôm trước cổng trường. Đây là bình thường. Con đang tìm hiểu mình là ai, thử những vai mới. Mẹ không cần tranh với bố; chỉ cần có những việc chung riêng của hai mẹ con mà con thích thật: một món ăn hai mẹ con hay nấu, một bộ truyện tranh cùng đọc, một môn thể thao mẹ chịu học cùng.

Tuổi teen: cửa phòng đóng lại

Con trai tuổi teen hay ít nói, hay ở trong phòng. Mẹ dễ hoảng và hỏi dồn, càng hỏi con càng im. Cách hiệu quả hơn là "có mặt mà không áp lực": ngồi ở phòng khách khi con về, chuẩn bị đồ ăn con thích, chở con đi học và để con tự chọn nhạc trên xe. Nhiều cậu bé chỉ mở lòng vào lúc khuya, khi cả nhà đã ngủ, hoặc khi đang bận tay làm việc khác.

Khi con có người yêu, lấy vợ

Câu chuyện "mẹ chồng – nàng dâu" trong văn hoá Việt phần nhiều bắt đầu từ chỗ mẹ thấy mình bị "lấy mất" con trai. Mẹ nào sớm chấp nhận con trai có cuộc sống riêng, coi người yêu của con là thêm một người thân chứ không phải đối thủ, sẽ giữ được con lâu dài hơn mẹ cố níu.

Việc hai mẹ con có thể làm cùng nhau

Nói chuyện với con trai sao cho con nghe

• Ngắn. Một câu rõ ràng đáng hơn một bài giảng mười phút.
• Bên cạnh, không đối diện. Trên xe, trong bếp, lúc đi bộ — con trai thường dễ nói hơn khi không phải nhìn vào mắt người hỏi.
• Hỏi ý kiến thay vì hỏi tình hình. "Con thấy đội bóng tuần này đá thế nào?" thay vì "Hôm nay ở lớp thế nào?".
• Không lấy chuyện con kể ra trách mắng. Nếu mẹ biến lời tâm sự thành bằng chứng để phạt, con sẽ không kể nữa.
• Nhận sai khi mẹ sai. Một lời xin lỗi của mẹ dạy con nhiều hơn mọi lời khuyên.

Đừng biến con trai thành "chồng thay thế"

Trong những gia đình bố hay vắng nhà, bố mẹ căng thẳng hoặc mẹ đơn thân, có khi mẹ vô tình dựa vào con trai như dựa vào một người bạn đời: kể chuyện tiền nong, kể khổ về bố, nhờ con quyết những chuyện lớn. Con trai thường thương mẹ nên gồng gánh, nhưng đó là gánh quá sức với một đứa trẻ. Các nhà trị liệu gia đình gọi đây là hiện tượng "đảo vai" (parentification).

Mẹ đơn thân hoàn toàn có thể nuôi con trai gần gũi và vững vàng. Điều cần là mẹ có người lớn khác để chia sẻ — bạn bè, anh chị em, nhóm hỗ trợ, chuyên gia tâm lý — để con được làm con.

Khi con trai đã trưởng thành

Con trai ngoài hai mươi thường bận và ít gọi về. Mẹ có thể giữ nhịp bằng những việc nhẹ nhàng: một tin nhắn kèm ảnh món canh mẹ vừa nấu, một lời hỏi thăm không kèm "bao giờ lấy vợ". Khi con về, đừng dồn hết vào bữa cơm đông người; rủ con đi chợ, đi bộ một vòng, chỉ hai mẹ con.

Đến một lúc, vai trò đảo lại: con trai đưa mẹ đi khám, chỉ mẹ dùng điện thoại, lái xe chở mẹ về quê. Mẹ nhận sự chăm sóc của con một cách thoải mái cũng là một cách gần nhau.

Những nghi thức nhỏ của riêng hai mẹ con

Gần gũi thường được giữ bằng những thói quen lặp lại hơn là những dịp lớn. Vài nghi thức nhiều gia đình đã làm:

• Câu chúc ngủ ngon riêng. Một câu nói hay một cái đập tay chỉ hai mẹ con biết, giữ từ lúc con nhỏ đến khi con cao hơn mẹ.
• Món ăn "của hai mẹ con". Bát mì xào tối thứ Sáu, nồi chè đậu đen ngày mưa — mỗi lần nấu là một lần ở bên.
• Sổ tay chuyền tay. Với con không thích nói, một cuốn sổ để trên bàn, mẹ viết một dòng, con trả lời khi muốn. Nhiều cậu bé kể được qua chữ những điều không nói được bằng miệng.
• Buổi đi bộ tối. Hai mươi phút quanh khu phố sau bữa cơm, không điện thoại.
• Ngày sinh nhật đi riêng. Ngoài tiệc với cả nhà, mẹ và con có một bữa sáng riêng vào ngày sinh nhật con.

Không cần làm hết. Chọn một hai việc hợp với nhà mình và giữ đều. Khi con lớn, chính con thường là người nhắc lại những nghi thức này.

Góc nhìn hôm nay

Nhiều chàng trai trẻ hôm nay nói chuyện cởi mở hơn với mẹ so với thế hệ bố mình, một phần vì các bà mẹ đã thôi bắt con "phải cứng rắn". Nếu mẹ thấy mình và con đang xa nhau, có thể bắt đầu bằng một việc chung nhỏ con thích — xem cùng con một trận bóng, học cùng con một kỹ năng con đang mê. Không cần nói "mẹ muốn gần con hơn"; việc làm cùng nhau tự nói điều đó.

Nếu con có dấu hiệu khép kín kéo dài, bỏ ăn, mất ngủ, nói về chuyện muốn chết, hãy đưa con đi gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý ngay. Đó không phải thất bại của người mẹ mà là cách thương con đúng lúc.