Tình bạn nam – nữ trong sáng có tồn tại, và rất phổ biến: bạn cùng lớp từ bé, đồng nghiệp lâu năm, bạn chung nhóm chạy bộ. Nhưng nghiên cứu cũng cho thấy trong không ít cặp bạn khác giới, ít nhất một người từng có lúc rung động, và nam thường dễ có cảm giác đó hơn nữ. Tình bạn khác giới bền là tình bạn mà hai người nói rõ được ranh giới với nhau, và với người yêu, bạn đời của mỗi bên.
Câu hỏi cũ, nhiều câu trả lời
Câu hỏi "trai gái có làm bạn được không" đã có từ lâu, và trở nên nổi tiếng toàn cầu nhờ bộ phim When Harry Met Sally (1989). Nhân vật Harry khẳng định đàn ông và đàn bà không thể làm bạn vì chuyện tình cảm, chuyện thể xác sẽ luôn chen vào. Phim kết thúc bằng việc hai người bạn yêu nhau, nên nhiều người coi đó là câu trả lời.
Nhưng phim là phim. Ngoài đời, có rất nhiều cặp bạn khác giới chơi với nhau cả chục năm mà không thành người yêu, có cả những cặp làm phù dâu, phù rể cho nhau. Câu hỏi đúng hơn có lẽ không phải "có tồn tại không", mà là "khi nào nó vững, khi nào nó chông chênh".
Nghiên cứu nói gì
Nhóm của nhà tâm lý học April Bleske-Rechek (Đại học Wisconsin–Eau Claire, Mỹ) công bố năm 2012 một nghiên cứu được nhắc nhiều. Họ mời các cặp bạn khác giới vào phòng thí nghiệm, tách hai người ra hỏi riêng, và cam kết giữ kín câu trả lời. Một số điểm chính:
- Nam có xu hướng thấy bạn nữ của mình hấp dẫn nhiều hơn so với chiều ngược lại.
- Nam cũng hay đoán rằng bạn nữ có cảm tình với mình, trong khi nhiều bạn nữ không hề nghĩ vậy. Nữ thì có xu hướng đoán ngược: tưởng bạn nam không để ý mình.
- Khi được hỏi về mặt trái của tình bạn khác giới, nhiều người kể đến chuyện rung động một chiều làm tình bạn khó xử.
Cần đọc đúng nghiên cứu này: nó nói về xu hướng trong một nhóm người tham gia, chủ yếu là sinh viên Mỹ. Nó không nói mọi tình bạn khác giới đều "có gì đó", cũng không nói tình bạn ấy không thể bền. Nhiều nghiên cứu khác ghi nhận tình bạn khác giới mang lại lợi ích thật, như hiểu cách nghĩ của giới kia và có thêm một góc nhìn khi gặp chuyện.
Những kiểu tình bạn nam – nữ thường gặp
| Kiểu | Đặc điểm | Độ bền thường thấy |
|---|---|---|
| Bạn từ nhỏ, như anh chị em | Biết nhau từ bé, hai gia đình quen nhau | Thường rất bền, ít bị hiểu lầm |
| Bạn trong nhóm | Thân nhau qua một nhóm chung: lớp, đội, câu lạc bộ | Bền khi nhóm còn gặp nhau |
| Đồng nghiệp thân | Cùng làm việc, hiểu áp lực của nhau | Có thể bền, cần ranh giới rõ |
| Bạn có một người rung động một chiều | Một người mong nhiều hơn tình bạn | Chông chênh nếu không nói ra |
| Bạn từng là người yêu cũ | Đã chia tay, quay lại làm bạn | Tuỳ người, cần thời gian và sự đồng ý của bạn đời hiện tại |
Khi một người rung động
Đây là chỗ tình bạn khác giới hay gặp sóng gió. Rung động với một người bạn thân không có gì sai, nó dễ hiểu khi hai người hiểu nhau và ở bên nhau nhiều. Câu hỏi là làm gì với nó.
Nếu bạn là người rung động
- Tự hỏi thật lòng: mình có thể tiếp tục làm bạn nếu người kia không đáp lại không?
- Nếu nói ra, chọn lúc riêng tư, nói rõ và cho người kia quyền từ chối mà không bị trách.
- Nếu chọn không nói, đừng giữ tình bạn với hy vọng ngầm "rồi một ngày nó sẽ hiểu". Kiểu chờ đợi ấy dễ biến thành tổn thương cho cả hai.
- Có khi cần lùi lại một thời gian để cảm xúc lắng xuống rồi mới quay lại làm bạn.
Nếu bạn là người được thích
- Trả lời rõ ràng, tử tế. Mập mờ để giữ người kia ở bên là không công bằng.
- Tôn trọng nếu bạn cần khoảng cách. Đừng ép "mình vẫn như cũ nhé" ngay hôm sau.
Tình bạn khác giới khi một hoặc cả hai đã có đôi
Khi có người yêu, bạn đời, tình bạn khác giới không còn là chuyện của hai người. Một tình bạn lành mạnh trong hoàn cảnh này thường có vài điểm chung:
- Không bí mật. Người yêu, bạn đời biết người bạn ấy là ai, đã gặp mặt, và không có tin nhắn nào phải xoá.
- Không là nơi trút chuyện vợ chồng. Than phiền với bạn khác giới về những trục trặc trong nhà là kiểu thân mật dễ đẩy tình bạn sang vùng xám.
- Mở rộng tình bạn ra. Mời người bạn ấy cùng gia đình, cùng người yêu của họ đi chơi chung. Tình bạn có thêm người thường vững hơn.
- Tôn trọng cảm giác của bạn đời. Nếu bạn đời thấy không yên, hãy nghe và tìm cách điều chỉnh cùng nhau, thay vì gạt đi.
Ghen tuông, kiểm soát hay những xung đột lớn quanh chuyện này là câu chuyện của đời sống lứa đôi, cần hai người ngồi lại với nhau, và khi cần thì nhờ chuyên gia tư vấn hôn nhân.
Tình bạn khác giới trong nếp nghĩ người Việt
Trong xã hội cũ chịu ảnh hưởng Nho giáo, quan niệm "nam nữ thụ thụ bất thân" (trai gái không trực tiếp trao nhận đồ vật cho nhau), vốn có gốc từ sách Mạnh Tử, khiến tình bạn khác giới gần như không có chỗ ngoài khuôn khổ họ hàng, làng xóm. Trai gái làng gặp nhau chủ yếu trong lao động chung, lễ hội, và mọi sự thân thiết đều dễ bị nhìn như chuyện tình cảm.
Khi trường học nam nữ học chung phổ biến trong thế kỷ 20, và phụ nữ đi làm ngày càng đông, tình bạn khác giới dần trở thành chuyện bình thường. Dù vậy, ở nhiều gia đình, nhiều vùng quê, hai người khác giới đi riêng với nhau vẫn dễ bị bàn tán. Đây là một lý do khiến người Việt có tình bạn khác giới thường giữ nó trong nhóm, hoặc rất minh bạch với gia đình hai bên.
Những gì tình bạn khác giới mang lại
Bỏ qua những lo ngại, tình bạn khác giới có giá trị riêng. Nó giúp con người hiểu cách người khác giới nhìn một chuyện, bớt định kiến "đàn ông thì thế này, đàn bà thì thế kia". Nhiều người kể rằng bạn khác giới cho họ những lời khuyên thẳng thắn, ít cạnh tranh hơn bạn cùng giới. Với trẻ lớn lên trong môi trường có bạn khác giới, việc làm việc chung, chơi chung với người khác giới cũng tự nhiên hơn.
Góc nhìn hôm nay
Tình bạn nam – nữ không cần chứng minh mình "trong sáng" với ai. Nó chỉ cần trung thực: hai người trung thực với nhau về cảm xúc, và trung thực với những người thân của mình. Muốn tìm hiểu thêm, có thể đọc các bài viết phổ thông về nghiên cứu của April Bleske-Rechek, hoặc xem lại When Harry Met Sally với một câu hỏi khác trong đầu: nếu hai nhân vật ấy không yêu nhau, họ có còn là bạn không?
Câu hỏi thường gặp
Tình bạn nam nữ có tồn tại không?
Có. Rất nhiều người có bạn khác giới thân lâu năm mà không thành người yêu. Tuy nhiên nghiên cứu cho thấy không ít cặp bạn khác giới có lúc một người rung động, nên tình bạn này cần ranh giới và sự trung thực rõ ràng.
Vì sao nam dễ thích bạn nữ hơn?
Nghiên cứu của April Bleske-Rechek (2012) thấy nam có xu hướng thấy bạn nữ hấp dẫn và đoán bạn nữ có cảm tình với mình nhiều hơn chiều ngược lại. Đây là xu hướng trung bình, không đúng với mọi người.
Đã có người yêu có nên giữ bạn thân khác giới?
Có thể giữ, nếu tình bạn ấy minh bạch, người yêu biết và đã gặp người bạn đó, và không trở thành nơi trút chuyện riêng của hai người. Lắng nghe cảm giác của người yêu là điều quan trọng.
Thích bạn thân khác giới thì có nên nói ra?
Tuỳ bạn có chấp nhận được việc người kia không đáp lại hay không. Nếu nói, hãy nói riêng, rõ ràng và cho người kia quyền từ chối; nếu không nói, đừng giữ tình bạn với hy vọng ngầm kéo dài.
