Vợ chồng bền lâu thường có cả hai thứ: vài sở thích chung để làm cùng nhau, và mỗi người một khoảng trời riêng để là chính mình. Sở thích chung tạo kỷ niệm và chuyện để nói; sở thích riêng giữ cho mỗi người có năng lượng, có bạn bè, có điều mới mang về kể cho người kia. Mấu chốt là cân bằng hai thứ bằng thoả thuận rõ ràng về thời gian, chứ không để một bên thấy bị bỏ rơi hay bị trói buộc.
Vì sao không cần thích hết mọi thứ giống nhau
Có một hình mẫu lãng mạn rằng vợ chồng phải "tâm đầu ý hợp" trong mọi chuyện. Thực tế, hiếm cặp nào như vậy, và cũng không cần như vậy. Người thích đá bóng có thể sống hạnh phúc với người thích đọc tiểu thuyết, miễn họ tìm được vài điểm giao và tôn trọng phần không giao.
Nhà trị liệu cặp đôi Esther Perel, trong cuốn Mating in Captivity (2006), cho rằng sự gần gũi cần cả khoảng cách: khi nhìn thấy người kia say mê làm một việc của riêng họ, đứng trên sân khấu, giỏi giang trong lĩnh vực của mình, người ta thường thấy người ấy hấp dẫn trở lại. Đây là quan điểm lâm sàng từ kinh nghiệm trị liệu, không phải kết quả thí nghiệm, nhưng nó gợi một ý đáng nghĩ: sở thích riêng không phải là kẻ thù của hôn nhân.
Sở thích chung cho hai người điều gì
- Trải nghiệm mới cùng nhau. Theo thuyết mở rộng bản thân của Arthur và Elaine Aron, những trải nghiệm mới và hơi thử thách làm cùng nhau giúp cảm giác gần gũi được làm mới. Học một điệu nhảy, leo một ngọn núi, nấu một món chưa từng nấu đều có tác dụng đó.
- Chuyện để nói ngoài con cái và hoá đơn. Hai người cùng theo dõi một giải bóng, cùng chăm một vườn lan có cả kho chuyện chung.
- Một đội. Cùng phấn đấu cho một mục tiêu nhỏ (chạy xong 10 km, trồng được giàn bầu) tạo cảm giác "hai đứa mình".
Sở thích riêng cho mỗi người điều gì
- Không gian để là chính mình. Ngoài vai vợ, chồng, bố, mẹ, mỗi người vẫn là một cá nhân có đam mê riêng.
- Bạn bè và cộng đồng riêng. Hội chạy bộ, nhóm đọc sách, câu lạc bộ cờ tướng cho mỗi người một mạng lưới hỗ trợ ngoài gia đình.
- Năng lượng mang về nhà. Người được nghỉ ngơi theo cách mình thích thường quay về vui vẻ, kiên nhẫn hơn.
- Điều mới để kể. Mỗi người mang về một câu chuyện, một kiến thức mà người kia chưa biết.
Tìm sở thích chung khi hai người quá khác
Bài tập "ba cột"
Mỗi người viết riêng ba danh sách: những việc mình rất thích, những việc mình thấy được (không thích lắm nhưng làm cùng thì vui), những việc mình không muốn làm. Rồi so với nhau. Điểm giao giữa "rất thích" của người này và "thấy được" của người kia là chỗ bắt đầu.
Một vài nhóm hoạt động dễ tìm điểm chung
| Nhóm | Ví dụ | Hợp khi |
|---|---|---|
| Vận động nhẹ | Đi bộ buổi tối, bơi, cầu lông, đạp xe quanh hồ | Một người thích thể thao, một người không mê lắm |
| Ăn uống | Thử quán mới mỗi tháng, nấu một món của vùng khác | Gần như ai cũng hợp |
| Học cùng | Một ngoại ngữ, một nhạc cụ, khiêu vũ, nhiếp ảnh | Cả hai đều là người mới, không ai giỏi hơn ai |
| Chăm sóc | Vườn, cây cảnh, bể cá, thú cưng | Thích việc đều đặn, nhẹ nhàng |
| Xem và bàn | Một bộ phim dài tập, một giải thể thao, một tác giả | Hai người thích trò chuyện, phân tích |
| Cho đi | Một nhóm thiện nguyện, dạy học miễn phí | Cả hai coi trọng giá trị cộng đồng |
Một mẹo nhỏ: chọn hoạt động mà cả hai đều là người mới. Khi một người đã giỏi, người kia dễ thành "học trò" và nhanh chán.
Thoả thuận về thời gian riêng
Xung đột thường không nằm ở sở thích riêng, mà ở thời gian và công việc nhà bị dồn sang người kia. Vài thoả thuận giúp tránh điều đó:
- Lịch rõ ràng: "Tối thứ Ba anh đá bóng, sáng Chủ nhật em đi nhóm vẽ". Biết trước thì không ai thấy bất ngờ.
- Cân bằng tương đối: không cần chia giờ chính xác từng phút, nhưng cả hai nên thấy mình có thời gian riêng tương đương.
- Có người trông con, lo việc khi người kia vắng: và đổi lại lần sau.
- Kể cho nhau nghe: sau buổi đá bóng, buổi vẽ, kể một chuyện vui. Người ở nhà thấy mình vẫn được chia sẻ, không bị gạt ra ngoài.
- Xem lại khi hoàn cảnh đổi: có con nhỏ, ốm đau, chuyển việc thì thời gian riêng có thể phải giảm tạm thời, rồi khôi phục.
Khi sở thích riêng thành vấn đề
Có những lúc sở thích riêng không còn là "khoảng trời" mà thành cách tránh mặt nhau: một người dành hầu hết thời gian rảnh cho máy tính, cho cuộc nhậu, cho hội nhóm, và người kia thấy cô đơn ngay trong nhà mình. Dấu hiệu đáng để nói chuyện:
- Một người thường xuyên thấy bị bỏ lại với việc nhà, con cái.
- Sở thích ảnh hưởng lớn đến tài chính gia đình hoặc sức khoẻ.
- Hai người hầu như không còn hoạt động chung nào.
- Một người giấu giếm về thời gian, tiền bạc dành cho sở thích.
Nếu sở thích đã thành nghiện (cờ bạc, rượu bia, cá cược), đó không còn là chuyện sắp xếp thời gian mà cần sự giúp đỡ của chuyên gia y tế, tâm lý.
Biến sở thích riêng thành cầu nối
Không cần tham gia sở thích của người kia mới là ủng hộ. Có thể:
- Đến xem một trận bóng, một buổi biểu diễn, một triển lãm của người kia, dù chỉ một lần mỗi năm.
- Hỏi về sở thích của người kia với sự tò mò thật: "Cuốn sách đó kể gì?", "Trận hôm nay ai ghi bàn?".
- Tặng một món đồ liên quan, đăng ký giúp một khoá học.
- Thỉnh thoảng thử làm cùng một buổi, không cam kết lâu dài.
Góc nhìn hôm nay
Hình ảnh đẹp của một cặp vợ chồng lâu năm không phải là hai người dính lấy nhau suốt ngày, mà là hai người có đời sống riêng phong phú và vẫn muốn về nhà kể cho nhau nghe. Nếu muốn tìm hiểu thêm, có thể đọc Mating in Captivity của Esther Perel hoặc các bài viết phổ thông về thuyết mở rộng bản thân của Arthur Aron. Và quan trọng hơn sách: thử hỏi người kia tối nay, "dạo này có việc gì em/anh muốn làm mà chưa có thời gian không?".
Câu hỏi thường gặp
Vợ chồng có cần sở thích chung không?
Có vài sở thích chung giúp hai người có kỷ niệm, chuyện để nói và cảm giác cùng một đội. Nhưng không cần giống nhau mọi thứ; nhiều cặp hạnh phúc chỉ có vài điểm giao và tôn trọng phần khác biệt.
Vợ chồng có nên có thời gian riêng không?
Nên. Thời gian riêng giúp mỗi người giữ đam mê, bạn bè và năng lượng, rồi mang điều mới về gia đình. Điều quan trọng là thoả thuận lịch rõ ràng và cân bằng để không ai thấy bị dồn hết việc nhà.
Làm sao tìm sở thích chung khi hai người quá khác?
Mỗi người liệt kê những việc mình rất thích, thấy được và không muốn làm, rồi tìm điểm giao. Chọn hoạt động mà cả hai đều là người mới, như học một ngoại ngữ hay một điệu nhảy, thường dễ thành công hơn.
Khi nào sở thích riêng trở thành vấn đề?
Khi một người thường xuyên thấy bị bỏ lại, sở thích ảnh hưởng lớn đến tài chính, sức khoẻ, hai người không còn hoạt động chung, hoặc có giấu giếm. Nếu đã thành nghiện, cần tìm chuyên gia giúp đỡ.
Thuyết mở rộng bản thân là gì?
Đây là lý thuyết của Arthur và Elaine Aron cho rằng con người có nhu cầu mở rộng bản thân qua trải nghiệm mới, và khi làm điều đó cùng người thương, cảm giác gần gũi được làm mới. Vì vậy, thử những hoạt động mới cùng nhau có ích cho các cặp lâu năm.
