Bạn ở xa: giữ tình bạn qua thành phố, qua biên giới

Giữ tình bạn với người ở xa khó nhất không phải vì cây số, mà vì hai đời sống dần không còn chuyện chung để kể. Những tình bạn xa vẫn thân sau nhiều năm thường có ba điểm giống nhau: một nhịp liên lạc đều đặn dù thưa, những việc "làm cùng nhau" từ xa chứ không chỉ hỏi thăm, và những lần gặp mặt thật được lên kế hoạch trước, kể cả khi mấy năm mới có một lần.

Khoảng cách làm gì với tình bạn

Một nghiên cứu của Sam Roberts và Robin Dunbar theo dõi nhóm học sinh Anh trong khoảng một năm rưỡi sau khi rời trường phổ thông để đi học xa. Họ thấy mức độ gắn bó với bạn bè giảm rõ khi số lần gặp mặt giảm, trong khi tình cảm với người thân trong gia đình giảm ít hơn nhiều. Nói đơn giản: tình thân gia đình chịu được im lặng tốt hơn tình bạn. Tình bạn cần được cho ăn thường xuyên hơn.

Điều này khớp với kinh nghiệm của nhiều người Việt đi học, đi làm xa. Năm đầu, nhóm bạn cũ vẫn gọi nhau hằng tuần. Năm thứ ba, mỗi người có bạn mới ở nơi mới, câu chuyện chung ít dần. Tới năm thứ năm, có khi chỉ còn những lời chúc sinh nhật. Không ai muốn thế, nhưng nếu không có nếp liên lạc, đó là hướng tự nhiên.

Đừng chỉ hỏi thăm, hãy làm cùng nhau

"Dạo này thế nào?" là câu hỏi tử tế, nhưng hỏi mãi thì cả hai chỉ còn kể tóm tắt đời mình như báo cáo. Tình bạn xa vẫn ấm khi hai người có việc chung, dù ở hai nơi:

• Đọc cùng một cuốn sách. Mỗi tuần đọc vài chương, cuối tuần gọi nhau nói về nó.
• Xem cùng một bộ phim. Hẹn giờ bấm chạy cùng lúc, vừa xem vừa nhắn tin bình luận như ngồi cạnh nhau.
• Cùng một thử thách nhỏ. Cùng tập chạy, cùng học một ngoại ngữ, gửi cho nhau tiến độ mỗi tuần.
• Nấu cùng một món. Hai người hai bếp, gọi video nấu cùng lúc, rồi ngồi ăn trước màn hình.
• Một album ảnh chung. Mỗi người đều đặn thêm vài tấm ảnh đời thường: bữa sáng, con đường đi làm, góc ban công.

Những việc này tạo ra thứ mà hỏi thăm không tạo được: kỷ niệm mới. Tình bạn xa chết dần khi hai người chỉ còn sống bằng kỷ niệm cũ.

Lệch múi giờ: chọn giờ gọi cho hợp

Với bạn ở nước ngoài, múi giờ là trở ngại thật. Bảng sau tính theo giờ Việt Nam (UTC+7), để chọn những khung giờ cả hai bên còn tỉnh táo:

Nhiều nước phương Tây đổi giờ mùa hè, nên mức chênh thay đổi một giờ trong năm. Cách đơn giản nhất là thêm đồng hồ thành phố của bạn vào điện thoại. Khi lệch nhiều, tin nhắn thoại là cứu cánh: mỗi người nói lúc mình rảnh, người kia nghe lúc mình thức.

Nhịp liên lạc vừa sức

Đặt mục tiêu quá cao như gọi mỗi tuần thường không giữ được lâu, rồi cả hai thấy có lỗi và càng ngại liên lạc. Tốt hơn là chọn nhịp thấp mà đều:

1. Hằng tuần: vài tin nhắn, một tấm ảnh, một tin nhắn thoại ngắn.
2. Hằng tháng: một cuộc gọi dài, ít nhất ba mươi phút, không vừa làm việc khác vừa nghe.
3. Hằng năm: một lần gặp mặt, hoặc nếu không được, một dịp đặc biệt như cùng xem pháo hoa giao thừa qua video.

Cuộc gọi dài quan trọng hơn ta nghĩ. Tin nhắn giữ liên lạc, nhưng cảm giác thân thiết thường đến khi được nghe giọng, nhìn nét mặt, có thời gian để câu chuyện đi lan man như hồi còn ngồi cạnh nhau.

Thư tay, bưu thiếp và những món quà nhỏ

Trong một thế giới toàn tin nhắn, một tấm bưu thiếp gửi từ thành phố bạn đang sống, một gói cà phê, một gói ô mai Hà Nội gửi sang Đức, có sức nặng riêng. Nó cho thấy người kia đã dành thời gian chọn, viết, ra bưu điện. Không cần gửi thường xuyên, mỗi năm một, hai lần vào dịp Tết hay sinh nhật là đủ để thành một nếp đáng nhớ.

Khi gặp lại

Với người Việt ở xa, Tết thường là dịp duy nhất trong năm về quê. Những ngày đó lịch rất dày: họ hàng, giỗ chạp, bạn học các cấp. Vài điều giúp những lần gặp lại có ý nghĩa:

• Hẹn trước từ sớm. Đừng chờ người bạn về tới nơi mới hỏi "rảnh hôm nào".
• Có một buổi gặp riêng. Họp mặt cả nhóm vui, nhưng chỉ ngồi riêng hai người mới nói được những chuyện thật.
• Chấp nhận người kia đã khác. Sống ở nơi khác vài năm, ai cũng thay đổi cách nói, cách nghĩ. Tò mò về sự thay đổi ấy thay vì trách "mày khác quá".
• Đến thăm nơi bạn sống nếu có thể. Một lần tận mắt thấy căn hộ, con đường, đồng nghiệp của bạn giúp những câu chuyện sau này có hình ảnh.

Khi hai đời sống ngày càng khác nhau

Một người ở lại quê, lập gia đình sớm. Người kia sang nước ngoài học, đi làm, sống theo nhịp khác hẳn. Sau vài năm, cả hai có thể thấy câu chuyện của người kia xa lạ: một bên kể chuyện họp phụ huynh, giá rau ngoài chợ, bên kia kể chuyện xin thị thực, tìm nhà thuê. Đây là lúc nhiều tình bạn xa bắt đầu ngượng.

Vài điều giúp hai đời sống khác nhau vẫn chạm được vào nhau:

• Tò mò thay vì so sánh. Hỏi "Ở bên đó một ngày của mày trông thế nào?" thay vì "Sướng nhỉ". Người ở xa cũng có những nỗi cô đơn mà người ở nhà không thấy, và ngược lại.
• Giữ một vùng chung. Kỷ niệm cũ, một đội bóng cả hai cùng mê, một bộ truyện cả hai cùng đọc từ bé. Vùng chung ấy là chỗ hai người gặp nhau khi những chuyện khác đã khác.
• Đừng chỉ khoe hoặc chỉ than. Tình bạn xa dễ thành nơi một người kể thành tích, hoặc chỉ gọi về khi buồn. Kể cả chuyện bình thường, chuyện nhỏ, mới là kể chuyện với bạn.

Góc nhìn hôm nay

Thời ông bà ta, bạn bè đi xa có khi chỉ liên lạc được bằng thư, mỗi lá đi hàng tháng. Nhiều tình bạn vẫn sống qua chừng ấy năm, nhờ người ta kiên nhẫn và coi trọng từng lá thư. Ngày nay liên lạc gần như miễn phí, nhưng chính vì dễ nên lại dễ bị quên. Điều làm nên khác biệt không phải công nghệ, mà là việc ai đó quyết định đều đặn nghĩ tới người kia. Hãy thử chọn ra một người bạn ở xa, và tuần này gửi cho họ một tấm ảnh kèm một câu: "Chỗ này làm tao nhớ mày."