Câu lạc bộ sách hai người là khi hai người — vợ chồng, người yêu, bạn thân, bố mẹ với con đã lớn — cùng đọc một cuốn sách theo nhịp đã hẹn rồi gặp nhau trò chuyện về nó. Cách làm đơn giản: chọn sách cả hai cùng tò mò, chia sách thành từng chặng, hẹn giờ bàn, và mỗi lần mang theo một câu hỏi thay vì một bài tóm tắt. Đọc chung cho hai người một thế giới thứ ba để cùng bước vào, và những cuộc trò chuyện vượt ra ngoài chuyện cơm nước, công việc.
Vì sao đọc chung lại khác đọc riêng
Đọc vốn là việc một mình. Nhưng khi biết sẽ có người cùng bàn, ta đọc khác đi: để ý chi tiết hơn, gạch chân nhiều hơn, tự hỏi "chỗ này anh ấy sẽ nghĩ gì". Cuốn sách thành cái cớ để nói những điều khó nói thẳng — về gia đình, nỗi sợ, ước mơ — qua lời nhân vật.
Có vài lý do đọc chung giúp hai người gần nhau:
- Một trải nghiệm chung không cần cùng thời gian. Hai người bận rộn, lệch ca, ở hai thành phố vẫn đọc cùng một cuốn được, rồi gặp nhau bàn.
- Thấy cách người kia nghĩ. Cùng một đoạn văn, mỗi người xúc động ở một chỗ khác. Nghe người kia giải thích vì sao, ta hiểu thêm về họ.
- Có "ngôn ngữ riêng". Một câu thoại, một tên nhân vật trở thành câu đùa chỉ hai người hiểu.
- Trò chuyện sâu mà không gượng. Bàn về một nhân vật phản bội bạn mình thì dễ hơn hỏi thẳng "em nghĩ gì về lòng trung thành".
Chọn sách: điểm giao của hai gu đọc
Khó nhất thường là chọn cuốn đầu tiên. Vài cách:
- Thay phiên chọn: tháng này anh chọn, tháng sau em chọn. Mỗi người được dẫn người kia vào thế giới sách của mình — kể cả khi người kia ban đầu không mặn mà.
- Danh sách ba cuốn: mỗi người đề xuất ba cuốn, người kia chọn một trong ba.
- Bắt đầu ngắn: tiểu thuyết ngắn, tập truyện ngắn, tản văn dưới 250 trang. Xong cuốn đầu nhanh tạo đà cho cuốn sau.
- Chọn thứ cả hai đều chưa đọc: để không ai là "người đã biết hết".
Bảng gợi ý thể loại theo kiểu cặp đọc:
| Kiểu hai người | Thể loại dễ bắt đầu | Vì sao hợp |
|---|---|---|
| Lần đầu đọc chung, ít đọc sách | Truyện ngắn, tản văn, sách ảnh có lời | Mỗi lần đọc một truyện, bàn ngay được |
| Một người mê tiểu thuyết, một người thích sách thực tế | Tiểu thuyết lịch sử, hồi ký, phi hư cấu kể chuyện | Vừa có câu chuyện vừa có kiến thức thật |
| Cả hai thích bàn luận | Tiểu thuyết có nhiều tầng nghĩa, sách triết học phổ thông | Nhiều chỗ để tranh luận, mỗi người một cách hiểu |
| Bố mẹ và con đã trưởng thành | Sách về một thời kỳ bố mẹ từng sống, hoặc sách con mê mà bố mẹ chưa biết | Cầu nối giữa hai thế hệ |
| Bạn thân ở xa | Văn học du ký, sách về nơi một trong hai đang sống | Mở rộng chuyện trò về cuộc sống của nhau |
Văn học Việt Nam có nhiều lựa chọn hợp đọc chung và bàn được lâu: tuỳ bút Vang bóng một thời của Nguyễn Tuân với những thú chơi xưa, Thương nhớ mười hai của Vũ Bằng viết về mười hai tháng Hà Nội trong nỗi nhớ, các truyện ngắn của Thạch Lam hay Nguyễn Huy Thiệp. Văn học dịch thì có những cuốn mỏng mà nhiều tầng như Hoàng tử bé của Antoine de Saint-Exupéry.
Lên nhịp đọc
- Chia sách thành chặng: theo chương hoặc theo số trang, mỗi chặng đọc trong khoảng một tuần.
- Hẹn giờ bàn cố định: sáng chủ nhật uống cà phê, tối thứ Tư sau bữa cơm, hay một cuộc gọi video nếu ở xa.
- Không đọc vượt chặng — hoặc nếu lỡ đọc vượt thì giữ bí mật, không kể trước.
- Linh hoạt khi bận: tuần nào một người chưa đọc xong thì lùi buổi bàn, không trách.
Đọc to cho nhau nghe
Một cách khác, rất ấm áp: thay vì mỗi người đọc riêng, hai người đọc to cho nhau nghe — mỗi tối vài trang, thay phiên nhau đọc. Cách này hợp với các cặp vợ chồng muốn có thời gian bên nhau trước khi ngủ, với người có thị lực kém (đọc cho bố mẹ lớn tuổi nghe), hoặc khi đi đường xa. Sách nói cũng là lựa chọn: hai người cùng nghe trên xe rồi bàn.
Bàn sách: hỏi, đừng tóm tắt
Buổi bàn sách không phải giờ kiểm tra bài. Mỗi người mang theo một hai câu hỏi hoặc một đoạn mình đánh dấu. Vài câu hỏi mở dùng được cho hầu hết các cuốn:
- Đoạn nào làm mình dừng lại lâu nhất? Vì sao?
- Mình thấy giống nhân vật nào? Không muốn giống nhân vật nào?
- Nếu ở vào hoàn cảnh nhân vật chính, mình sẽ làm gì khác?
- Có điều gì trong sách làm mình nhớ tới chuyện của chính hai đứa mình, của gia đình mình?
- Tác giả muốn nói gì? Mình có đồng ý không?
- Nếu được viết lại cái kết, mình sẽ viết thế nào?
Khi hai người hiểu khác nhau, đó là điều tốt. Không cần ai thắng. Câu hỏi hay nhất trong những lúc như vậy là "Chỗ nào trong sách làm em nghĩ thế?".
Những trở ngại thường gặp
| Trở ngại | Cách gỡ |
|---|---|
| Một người đọc nhanh, một người đọc chậm | Người nhanh đọc thêm sách khác trong lúc chờ, hoặc chuyển sang đọc to cho nhau nghe |
| Một người không thích cuốn đang đọc | Cho phép bỏ giữa chừng sau khoảng 50 trang; nói vì sao không thích cũng là một buổi bàn hay |
| Bận, lỡ lịch | Chọn chặng ngắn hơn, sách ngắn hơn; có thể tạm dừng một tháng |
| Buổi bàn thành bài giảng của người đọc nhiều | Thay phiên nhau dẫn buổi bàn; người dẫn chỉ hỏi, không giảng |
| Không biết nói gì | Bắt đầu bằng một đoạn mỗi người đánh dấu, đọc to rồi nói vì sao chọn |
Giữ dấu vết của câu lạc bộ
- Sổ đọc chung: ghi tên sách, ngày đọc xong, một câu trích mỗi người thích, một dòng cảm nhận. Sau vài năm, cuốn sổ là một cuốn nhật ký của hai người qua sách.
- Một cuốn sách, hai màu bút: cùng đọc một bản giấy, mỗi người gạch chân và ghi chú bằng một màu. Người đọc sau thấy được dấu vết người đọc trước.
- Kệ sách chung: một ngăn dành riêng cho những cuốn hai người đã đọc cùng nhau.
- Đi theo cuốn sách: đọc xong một cuốn về một vùng đất, lên kế hoạch tới đó; đọc về một món ăn, cùng nấu thử.
Góc nhìn hôm nay
Văn hoá đọc ở Việt Nam có một hình ảnh đẹp: ông bà, bố mẹ ngày xưa chuyền tay nhau những cuốn sách hiếm, đọc to cho cả nhà nghe dưới ánh đèn dầu. Ngày nay sách nhiều hơn, rẻ hơn, nhưng đọc cùng nhau lại hiếm. Câu lạc bộ hai người là cách nhỏ để mang lại thói quen đó.
Có thể bắt đầu ngay tuần này: mỗi người chọn một cuốn mỏng trên kệ nhà mình, đổi cho nhau, và hẹn một buổi cà phê sau hai tuần. Nếu muốn tìm thêm bạn đọc, các thư viện tỉnh, thành phố và nhà sách lớn thường có những buổi giao lưu, câu lạc bộ đọc mở cho mọi người.
Câu hỏi thường gặp
Câu lạc bộ sách hai người là gì?
Đó là khi hai người cùng đọc một cuốn sách theo nhịp đã hẹn rồi gặp nhau trò chuyện về nó. Có thể là vợ chồng, người yêu, bạn thân hay bố mẹ với con đã lớn, gặp trực tiếp hoặc qua cuộc gọi nếu ở xa.
Cặp đôi nên đọc sách gì cùng nhau?
Nên bắt đầu bằng sách ngắn mà cả hai chưa đọc, như tập truyện ngắn, tản văn hay tiểu thuyết dưới 250 trang. Sau đó có thể thay phiên chọn để mỗi người dẫn người kia vào gu đọc của mình.
Một người đọc nhanh, một người đọc chậm thì sao?
Chia sách thành chặng, người đọc nhanh đọc thêm sách khác trong lúc chờ và không kể trước nội dung. Một cách khác là chuyển sang đọc to cho nhau nghe, mỗi tối vài trang, để cả hai cùng nhịp.
Bàn về sách thì nói những gì?
Hỏi những câu mở thay vì tóm tắt: đoạn nào làm mình dừng lại lâu nhất, mình giống nhân vật nào, nếu ở hoàn cảnh nhân vật thì sẽ làm gì. Khi hai người hiểu khác nhau, hãy hỏi "chỗ nào trong sách làm em nghĩ thế" thay vì tranh luận ai đúng.
Đọc to cho nhau nghe có lợi gì?
Đọc to giúp hai người cùng nhịp đọc, có thời gian bên nhau trước khi ngủ, và hợp với người khó đọc chữ nhỏ như bố mẹ lớn tuổi. Nghe chung sách nói trên xe đường dài cũng là một biến thể dễ làm.
