Đi bộ đường dài hai người suôn sẻ khi chọn cung đường theo sức người yếu hơn chứ không theo người khoẻ hơn, ước tính thời gian kỹ, và giữ nhịp sao cho người chậm hơn luôn nói chuyện được mà không hụt hơi. Nguyên tắc quen thuộc của dân leo núi là "đi theo tốc độ của người chậm nhất" — để người chậm đi trước, người nhanh đi sau. Làm đúng, một ngày trên đường mòn là một ngày hai người có trọn vẹn cho nhau, không màn hình, không việc nhà.
Vì sao đi bộ đường dài hợp với hai người
Đi bộ đường dài (trekking, hiking) có nhiều điều làm nó thành hoạt động gắn kết:
- Đi cạnh nhau dễ nói chuyện hơn ngồi đối diện. Không phải nhìn thẳng vào mắt nhau, những chuyện khó nói tự nhiên dễ thốt ra hơn. Và khi im lặng thì im lặng cũng không gượng.
- Có thử thách vừa sức. Một con dốc dài, một đoạn đường lầy là "nỗi vất vả chung" nhỏ — nghiên cứu tâm lý học cho thấy những trải nghiệm như vậy làm người ta thấy gắn bó hơn.
- Phải dựa vào nhau. Đọc bản đồ, chia nước, đỡ nhau qua đoạn trơn.
- Không tốn kém. Nhiều cung đường quanh các thành phố chỉ cần một đôi giày tốt và một ngày rảnh.
Chọn cung đường theo người yếu hơn
Hai người hiếm khi có thể lực bằng nhau. Sai lầm phổ biến nhất là người khoẻ hơn, có kinh nghiệm hơn chọn cung đường "vừa với mình" — và người kia mệt rã rời, sợ hãi, không bao giờ muốn đi nữa. Hãy chọn theo người yếu hơn, rồi nâng dần.
Những yếu tố cần xem
| Yếu tố | Dễ | Trung bình | Khó |
|---|---|---|---|
| Độ dài | Dưới 8 km | 8–15 km | Trên 15 km hoặc nhiều ngày |
| Độ cao phải leo | Dưới 300 m | 300–800 m | Trên 800 m |
| Mặt đường | Đường mòn rõ, bằng phẳng | Có đoạn đá, dốc, rễ cây | Lội suối, vách đá, đường không rõ |
| Hỗ trợ | Gần khu dân cư, có sóng điện thoại | Xa dân cư vài giờ đi bộ | Vùng hẻo lánh, cần hướng dẫn viên địa phương |
Với hai người lần đầu đi cùng, nên chọn cung "dễ" hoàn toàn. Cảm giác "mình làm được, và vui" ở chuyến đầu quan trọng hơn mọi cảnh đẹp.
Ở Việt Nam bắt đầu từ đâu
Quanh nhiều thành phố có những lựa chọn vừa sức cho người mới: các đường mòn trong vườn quốc gia gần đô thị, những quả đồi chè, các lối đi ven hồ, ven rừng thông. Nhiều vườn quốc gia như Ba Vì (Hà Nội), Cúc Phương (Ninh Bình), Bạch Mã (Huế) có các tuyến đi bộ được đánh dấu, độ dài khác nhau. Các cung trekking nổi tiếng vùng núi phía Bắc như Tà Xùa (Sơn La) hay Lảo Thẩn (Lào Cai) đẹp nhưng dốc và dài, thời tiết thay đổi nhanh — không nên là chuyến đầu tiên, và nên đi cùng hướng dẫn viên, người dẫn đường địa phương.
Ước tính thời gian: quy tắc Naismith
Năm 1892, nhà leo núi người Scotland William Naismith đưa ra một quy tắc đơn giản vẫn được dùng rộng rãi để ước tính thời gian đi bộ đường núi:
- Khoảng 1 giờ cho mỗi 5 km đường phẳng,
- cộng thêm khoảng 1 giờ cho mỗi 600 m độ cao phải leo.
Ví dụ: một cung 10 km, leo tổng cộng 300 m, ước tính khoảng 2 giờ + 30 phút = 2 giờ 30 phút đi bộ liên tục. Quy tắc này dành cho người khoẻ, đi đều, chưa tính thời gian nghỉ, chụp ảnh, ăn trưa. Với hai người mới, đường xấu, hoặc trời nóng, hãy cộng thêm khá nhiều — có thể gấp rưỡi.
Quan trọng nhất: tính giờ quay về. Đặt một "giờ quay đầu" — ví dụ 13 giờ — dù chưa tới đỉnh cũng quay lại, để về tới nơi trước khi trời tối.
Giữ nhịp người chậm hơn
Ai đi trước
Người chậm hơn nên đi trước, người nhanh hơn đi sau. Người đi trước quyết định nhịp, không bị áp lực phải đuổi theo. Người đi sau để ý được người trước có mệt, có trượt chân không. Nếu người nhanh đi trước, khoảng cách sẽ dãn ra, người sau phải cố chạy theo và mỗi lần đuổi kịp thì người trước đã nghỉ xong, lại đi tiếp — người chậm không bao giờ được nghỉ.
Kiểm tra bằng lời nói
Nhịp đúng là nhịp mà người chậm hơn vẫn nói được thành câu. Khi chỉ còn thở hổn hển, nói từng từ — đi chậm lại. Đường dốc thì bước ngắn lại, giữ nhịp thở đều thay vì giữ tốc độ.
Nghỉ ngắn, nghỉ đều
Nghỉ ngắn vài phút mỗi 45–60 phút tốt hơn đi cố rồi nghỉ dài. Lúc nghỉ thì uống nước, ăn nhẹ dù chưa thấy đói, chưa thấy khát.
Người khoẻ hơn làm gì cho đỡ "sốt ruột"
- Mang balô nặng hơn: nước, đồ ăn, áo mưa của cả hai.
- Chụp ảnh, ngắm cảnh, quan sát cây cỏ, chim chóc.
- Lo phần điều hướng: theo dõi bản đồ, mốc đường.
Chuẩn bị cho hai người
| Mang gì | Ghi chú |
|---|---|
| Nước | Mỗi người ít nhất 1,5–2 lít cho chuyến nửa ngày; nhiều hơn khi trời nóng |
| Đồ ăn nhẹ | Chuối, bánh mì, lạc, kẹo lạc — dễ mang, nhiều năng lượng |
| Giày | Giày có đế bám tốt, đã đi quen; không mang giày mới lần đầu |
| Áo mưa, áo khoác mỏng | Trên núi thời tiết đổi nhanh, gió lạnh dù dưới xuôi nóng |
| Điện thoại sạc đầy, pin dự phòng | Tải bản đồ ngoại tuyến trước khi đi |
| Túi sơ cứu nhỏ | Băng dán, băng thun, thuốc sát trùng, thuốc riêng của từng người |
| Mũ, kem chống nắng | Kể cả ngày râm |
| Túi đựng rác | Mang rác về, không để lại gì trên đường mòn |
Chia đồ: người khoẻ hơn mang phần nặng, nhưng mỗi người tự mang nước và một ít đồ ăn của mình, phòng khi lạc nhau.
An toàn: điều không được bỏ qua
- Báo lộ trình cho người ở nhà: đi đâu, mấy giờ dự kiến về, nếu quá giờ không liên lạc được thì làm gì.
- Xem thời tiết: không đi khi có mưa lớn, bão, nguy cơ lũ quét, sạt lở. Mùa mưa, suối nhỏ có thể dâng rất nhanh — không lội suối khi nước đục, chảy xiết.
- Dông sét: tránh đỉnh trống, cây đứng một mình; xuống chỗ thấp.
- Không tách nhau: nếu phải chia ra, thống nhất điểm hẹn và giờ hẹn rõ ràng.
- Sức khoẻ: người có bệnh tim mạch, huyết áp, hen suyễn, xương khớp, đang mang thai nên hỏi bác sĩ trước. Dừng ngay khi đau ngực, chóng mặt, khó thở bất thường.
- Vùng hẻo lánh, biên giới, rừng đặc dụng: tìm hiểu quy định, xin phép khi cần, đi cùng người dẫn đường địa phương.
- Không đi tắt, không rời đường mòn khi không chắc chắn.
Sau chuyến đi
Phần quan trọng không kém là sau khi về: cùng ăn một bữa ngon, giãn cơ cho nhau, xem lại ảnh, và hỏi nhau "lần sau muốn đi đâu, dài hơn hay giữ như thế này?". Ghi lại các cung đường hai người đã đi — tên, ngày, độ dài, một điều đáng nhớ — sau vài năm sẽ thành một tấm bản đồ riêng của hai người.
Góc nhìn hôm nay
Phong trào trekking ở Việt Nam nở rộ những năm gần đây, kéo theo cả những tai nạn đáng tiếc khi người đi chọn cung quá sức hoặc gặp thời tiết xấu. Đi hai người, có trách nhiệm với nhau, bắt đầu từ cung dễ là cách vừa an toàn vừa giữ được niềm vui lâu dài.
Thử bắt đầu bằng một cung đường dưới 8 km gần nơi mình sống, đi vào một buổi sáng đẹp trời, và để người chậm hơn dẫn đường.
Câu hỏi thường gặp
Hai người đi bộ đường dài nên chọn cung đường thế nào?
Chọn theo sức người yếu hơn, xem độ dài, độ cao phải leo, mặt đường và khoảng cách tới khu dân cư. Chuyến đầu nên chọn cung dễ dưới 8 km, leo dưới 300 m, đường mòn rõ để cả hai có trải nghiệm vui và muốn đi tiếp.
Quy tắc Naismith là gì?
Đó là quy tắc do nhà leo núi Scotland William Naismith đưa ra năm 1892 để ước tính thời gian đi bộ đường núi: khoảng 1 giờ cho mỗi 5 km đường phẳng, cộng 1 giờ cho mỗi 600 m độ cao. Người mới hoặc khi đường xấu, trời nóng nên cộng thêm thời gian khá nhiều.
Đi bộ nhóm thì người chậm nên đi trước hay sau?
Người chậm nên đi trước để quyết định nhịp, người nhanh đi sau để quan sát và hỗ trợ. Nếu người nhanh đi trước, người chậm phải cố đuổi theo và gần như không được nghỉ.
Đi trekking cần chuẩn bị những gì?
Nước đủ uống, đồ ăn nhẹ, giày đế bám đã đi quen, áo mưa, điện thoại sạc đầy kèm bản đồ ngoại tuyến, túi sơ cứu nhỏ và túi đựng rác. Mỗi người nên tự mang nước và một ít đồ ăn phòng khi lạc nhau.
Đi bộ đường dài cần lưu ý gì về an toàn?
Báo lộ trình và giờ về cho người ở nhà, xem thời tiết và không đi khi mưa lớn, có nguy cơ lũ quét hay sạt lở. Đặt giờ quay đầu để về trước khi trời tối, không rời đường mòn, và người có bệnh nền nên hỏi bác sĩ trước.
